Δευτέρα, 5 Μαρτίου 2012

Φιλελληνισμός στην Ελληνική Επανάσταση

Η Γαλλική Επανάσταση και τα μηνύματά της μαζί με τη ναπολεόντειο περίοδο έφεραν στο προσκήνιο μια νέα ισχυρή δυναμική στην ταραγμένη Ιστορία της Ευρώπης. Μια καινούργια ιδέα του έθνους γεννήθηκε, ο πατριωτισμός, που είχε παρονομαστή το ρεύμα του ρομαντισμού,  και συνάμα ένα νέο είδος ανθρώπων: οι ξεριζωμένοι, οι πρόσφυγες, οι περιπλανώμενοι σε αναζήτηση ταυτότητας. Τα βήματά τους οδηγούσαν ιδέες και οράματα, δίψα για περιπέτεια, η γοητεία των άγνωστων κόσμων εκτός της Δύσης, η Ανατολή, τα Βαλκάνια, ο οθωμανικός χώρος με τα μυστικά, και χωρίς να λησμονούμε και την ανάγκη του βιοπορισμού.
Όταν έφθασαν οι πρώτες ειδήσεις στη Δύση για το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης, άρχισε να εμφανίζεται ένα ρεύμα εθελοντών, για να βοηθήσουν  τους Έλληνες. Φυσικά, οι επιφανείς παράγοντες της Επανάστασης ήξεραν πολύ καλά πόσο σημαντικός ήταν αυτός ο προσεταιρισμός των Ευρωπαίων, αφού ήταν πασίδηλη η μεγάλη δυσκολία που είχαν να εξαναγκάσουν την Υψηλή Πύλη να αποδεχθεί την ελληνική ανεξαρτησία. Η συνάντηση των φιλελεύθερων Ευρωπαίων με τους ιθύνοντες της Επανάστασης γινόταν μέσω της επαφής των πρώτων με την Ιταλία. Ήταν ο αγαπημένος τόπος των πλέον επιφανών από τους Άγγλους ρομαντικούς, που το ενδιαφέρον τους για την Ελλάδα ήταν ιδιαίτερα έντονο, εκεί συναντιούνταν οι διανοούμενοι, οι πλούσιοι, και ακόμη και οι τυχοδιώκτες που έσπευδαν να επωφεληθούν τέτοιων ευκαιριών, αλλά επιπλέον είχαν καταφύγει και διάσημοι Φαναριώτες, θύματα της δυσαρέσκειας των σουλτάνων ή των μεταξύ τους συγκρούσεων.
Τα λίγο προηγούμενα χρόνια, εν τω μεταξύ, οι περιηγητές που είχαν επισκεφθεί την Ελλάδα, την είχαν περιγράψει ως τόπο μαγευτικό, με πολλά ίχνη αρχαιότητας, ενός ιδανικού παρελθόντος, και η φτωχή πραγματικότητα δεν στάθηκε ικανή να ακυρώσει αυτή την εικόνα.


Ο λόρδος Βύρων είχε δώσει το μεγάλο έναυσμα με το ταξίδι-προσκύνημα στην Ελλάδα το 1809, το μόνο κατ’ αυτόν τόπο όπου γνώρισε την ευτυχία. Το ενδιαφέρον του για τα ελληνικά πράγματα απέκτησε μορφή στις αρχές του 1823, όταν η φιλελληνική επιτροπή του Λονδίνου ζήτησε από τον ρομαντικό ποιητή να αναλάβει την εκπροσώπησή της στην Ελλάδα, κάτι που αποδέχθηκε και εγκαταστάθηκε στην Κεφαλλονιά με τους ακολούθους του, τον Ιούλιο του 1823. Θεωρήθηκε για τους Έλληνες  κάτι σαν «Μεσσίας», καθώς πίστευαν ότι φέρει οικονομικά μέσα για την Επανάσταση, και έτσι όλοι οι παράγοντες, με επικεφαλής τον Μαυροκορδάτο και τον Κολοκοτρώνη, επιχείρησαν με κάθε μέσο να τον προσεταιρισθούν. Τελικά, μέσα σε αυτό το χάος, ο λόρδος Βύρων μετέβη στο Μεσολόγγι, όπου είχε φθάσει και ο Μαυροκορδάτος, ενώ έγινε δεκτός με συγκίνηση και ενθουσιασμό. Ξεκίνησε εκεί φιλόδοξα σχέδια τα οποία κάλυπτε οικονομικά από την περιουσία του, προς όφελος των γύρω του, που όμως υπήρχε αδυναμία πραγματοποίησής τους. Η ανταπόκριση που βρήκε η γενναιοδωρία του και η γενική εκτίμηση που τον περιέβαλλε θα τον έκανε ίσως βασικό διαχειριστή του αγγλικού δανείου που εκείνον τον καιρό εκταμιευόταν προς την Ελλάδα. Τον πρόλαβε όμως ο θάνατος (7 Απριλίου 1824) και δεν έζησε τις διαμάχες και τους εμφυλίους που ξέσπασαν γύρω από τις λίρες του δανείου.

Δεν ήταν μόνο ο Βύρων αλλά και άλλος ένας  ποιητής, ο Πέρσυ Μπ. Σέλλεϋ, που έγραψε ποιήματα και τραγωδίες για την αφυπνισμένη Ελλάδα.
Οι Φιλέλληνες όταν έρχονταν στην Ελλάδα, με μια ρομαντική διάθεση, σίγουρα αντιμετώπιζαν προβλήματα με τους τρόπους και τη συμπεριφορά των Ελλήνων, τα ελαττώματά τους όμως δεν ήταν παρά αποδείξεις για την υποβάθμιση που η σκλαβιά προκαλεί στους ανθρώπους. Ο φιλελληνισμός εκδηλώθηκε σε πολλές πρωτεύουσες ή σημαντικές πόλεις της Ευρώπης (Παρίσι, Μασσαλία, Γένοβα, Μόναχο, Μαδρίτη, Ζυρίχη, Βέρνη και δη στο Λονδίνο) και δημιουργήθηκαν από τους πρώτους μήνες της έκρηξης της Επανάστασης φιλελληνικές επιτροπές για τη στήριξη του Αγώνα, τη συλλογή και αποστολή υλικής βοήθειας και, περισσότερο, τη στρατολόγηση εθελοντών που θα ήθελαν να πολεμήσουν για την ελληνική ελευθερία. Επίσης, και στις Ηνωμένες Πολιτείες με επίκεντρο τη Βοστώνη, που στο τέλος της Επανάστασης συνέδραμαν σημαντικά σε οικονομικό και υλικό επίπεδο.

Οι επιτροπές και το κίνημα που δημιούργησαν είχαν καίρια σημασία για την έκβαση του αγώνα, ειδικά διότι διέδωσαν μια εξιδανικευμένη εικόνα που συν τω χρόνω ανάγκασε τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να λάβουν σωτήριες πρωτοβουλίες για την ελληνική υπόθεση. Γεγονότα όπως οι σφαγές της Χίου (αρχές 1822) ή αργότερα η ηρωική έξοδος του Μεσολογγίου (άνοιξη 1826) διαδόθηκαν και τονίστηκαν ως ύψιστα παραδείγματα, παραμερίζοντας πολλές φορές κάποια μελανά σημεία.
Αν προσθέσουμε στη μέθη των Φιλελλήνων την καταλυτική συνάντηση με τις αρχαιότητες, με τα κατάλοιπα και τις αποδείξεις ενός ιδανικού κόσμου που υπήρξε και λειτούργησε στην Ανατολή, κόσμου άξιου να κρύβει τις υπέρτατες αλήθειες και τα καίρια μυστικά, τότε νομίζουμε ότι έχουμε την εικόνα της δυναμικής που δημιούργησε τη συγκίνηση για την Ελλάδα και το ευρύ κίνημα του φιλελληνισμού.
Κύρια πηγή: Νεότερη και Σύγχρονη Ελληνική Ιστορία, τόμ. Γ’ ΕΑΠ.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...