Οδυσσέας Ελύτης... εις ανάμνησιν

Ο Οδυσσέας Ελύτης γεννήθηκε στις 2 Νοεμβρίου του 1911 στο Ηράκλειο της Κρήτης. Το ιστολόγιο αυτό τρέφει έναν ιδιαίτερο θαυμασμό για τον μεγάλο νομπελίστα ποιητή μας και επ’ ευκαιρία της επετείου της γέννησής του  επιλέγουμε σκόρπια κομμάτια – που έτσι κι αλλιώς δεν αλλοιώνουν καθόλου την κρυπτική σύνθεση της Μαρίας Νεφέλης (1979), αρχής γενομένης με το τραγούδι του ίδιου του ποιητή που αυτοπροσδιορίζεται τρυφερά και αποκαλυπτικά.
Εκείνος αναρωτιόταν εύστοχα και λυρικά πόσο μπλε να ξοδεύει άραγε ο Θεός για να μην τον βλέπουμε, εμείς χρωματίζουμε τα αποσπάσματα απλόχερα – με χρώματα που του ταιριάζουν νομίζουμε τόσο!

Επίθετα θεών και ηρώων στην «Ιλιάδα»

Ο  αρχηγέτης της επικής ποίησης, διδάσκαλος της αρχαιότητας αλλά και του νεότερου κόσμου, συνέθεσε χρονολογικά πρώτα την Ιλιάδα. Με βαθύτατη ανθρωπιά περιγράφει τις τρομερές συγκρούσεις των δύο στρατών –Αχαιών και Τρώων–, εκφράζοντας το ανθρώπινο ιδεώδες, με την προβολή της αρετής τού ήρωα και της αγάπης για τη διάκριση. Η βιαιότητα των μαχών εναλλάσσεται με εκλεπτυσμένη εθιμοτυπία φιλοξενίας, τρυφερότητα στη συμπεριφορά, σεβασμό για τους γέροντες και αγάπη για τα παιδιά. Το έπος δεν παραλείπει να τονίσει την παρουσία των θεών σε κάθε έκφανση της ζωής των ανθρώπων ή να καταδείξει την εξουσία που ασκούν οι θεοί πάνω στους ανθρώπους. Οι θεοί της Ιλιάδας ενδιαφέρονται  απλώς για τη διατήρηση της φυσικής τάξης και της ηρωικής ευπρέπειας, εν αντιθέσει με την Οδύσσεια όπου όλο το βάρος δίνεται στη συνολική δικαιοσύνη.

Βασίλι Καντίνσκι: μυστηριακός, συμβολικός κώδικας στην τέχνη

Μόσχα 1866 - Νεϊγύ συρ Σεν 1944.

«Ελπίζω τελικά οι άνθρωποι να καταλάβουν τι κρύβεται πίσω από τους πίνακές μου και να μην αρκούνται να λένε ότι χρησιμοποιώ τρίγωνα και κύκλους».

Ένας μεγάλος ζωγράφος, συγγραφέας δοκιμίων για τη θεωρία της τέχνης και καθηγητής. Ο Βασίλι Βασιλίεβιτς Καντίνσκι, για πολλούς λόγους, θεωρείται ο τολμηρότερος επαναστάτης στην τέχνη κατά τον 20ό αιώνα και ο δημιουργός της καθαρής αφαίρεσης, στη μοντέρνα ζωγραφική. Η βάση της τεχνικής του ήταν κυρίως μια πνευματική ενόραση που, μαζί με το μαθηματικό του ενδιαφέρον, διαμόρφωσαν το χαρακτηριστικό αφηρημένο (συγκεκριμένο, το έλεγε ο ίδιος) ύφος του.

Η φιλοσοφία δίνει απαντήσεις

Το πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας δώσει μαθήματα για τη ζωή μας είναι αδιαμφισβήτητο. Ο Ελβετός συγγραφέας Αλέν ντε Μποτόν, ένας φιλόσοφος για όλους, σε ένα δοκίμιό του  με τίτλο Η Παρηγοριά της φιλοσοφίας μάς προτείνει, υπεραπλουστευμένα και ευχάριστα, τους φιλοσόφους, για να βελτιώσουμε  τη ζωή μας, για να ξεπεράσουμε τις αντιξοότητες και να δημιουργήσουμε καλύτερες συνθήκες για τον εαυτό μας.

Μην πανικοβάλλεσαι, διάβασε φιλοσοφία

Δεν έχεις χρήματα; 

Ζήτησε βοήθεια από τον Επίκουρο 

Δ υσκολεύεσαι το πρωί να σηκωθείς. Δεν έχεις κέφι, είσαι εριστικός. Διαισθητικά κατηγορείς τη δουλειά που κάνεις. Δεν βγάζεις αρκετά χρήματα και αυτό σε καταπιέζει. Αποφασίζεις να αλλάξεις δουλειά. Την αλλάζεις, κερδίζεις περισσότερα αλλά και πάλι δεν βρίσκεις ευτυχία. Δεν έχεις χρήματα; Βρες αλλού την ευτυχία, στη φιλία και στην παρέα, στην ελευθερία, στη σκέψη, αυτό συνιστά ο Επίκουρος.
«Αν αφαιρέσω τις ηδονές της γεύσης, αν αφαιρέσω τη σεξουαλική ηδονή, αν αφαιρέσω την ηδονή της ακοής και αν αφαιρέσω τα γλυκά συναισθήματα που προκαλούνται στη θέα όμορφων μορφών... δεν γνωρίζω πώς να διανοηθώ το καλό» θα πει. Ωστόσο παράλληλα θα αναρωτηθεί: «Μπορεί κανείς να είναι ευτυχισμένος χωρίς χρήματα και πώς;». Στην ερώτηση αυτή ο Επίκουρος απαντάει με έναν κατάλογο των απαραίτητων και μη για την ευτυχία:

Φειδίας, o γλύπτης που εξανθρώπισε τη θεία μορφή

Το εργαστήριο του Φειδία στην Ολυμπία

Ο μέγιστος γλύπτης της αρχαιότητας  υπογράφει το αριστουργηματικό άγαλμα του Διός στην Ολυμπία, ένα από τα Επτά Θαύματα του αρχαίου κόσμου, ως γιος του Χαρμίδη. Υπολειπόμεθα ακριβών πληροφοριών και μόνο μέσω των γλυπτών του έχουμε κάποια σχετικά στοιχεία για αυτόν. Ορίζεται έτσι ως εποχή της δημιουργικής ακμής του μεταξύ 470/460 και 430. Δάσκαλός του, ο Ηγίας ή ο Αργείος γλύπτης Αγελάδας.

Μια ιδιαίτερη πνευματική και καλλιτεχνική προσωπικότητα που, λες και είναι μοιραίο, τελειώνει τη λαμπρή σταδιοδρομία του με ένα θλιβερό γεγονός: Εγκαταλείπει την Αθήνα λόγω καταγγελιών ότι υπεξαίρεσε χρυσό από το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς Παρθένου,  ότι διήγε έκλυτο βίο και ότι βλασφήμησε τα θεία απεικονίζοντας τα χαρακτηριστικά του Περικλή και τα δικά του σε δύο αντιπάλους των Αμαζόνων στην παράσταση της Αμαζονομαχίας στην ασπίδα της Αθηνάς Παρθένου!.. Η σχέση του Φειδία με τον κορυφαίο πολιτικό και τον πνευματικό κύκλο που δημιουργήθηκε δίπλα του, φυσικά, πληρώθηκε πολύ ακριβά!

Και ο θησαυρός της Αμφίπολης αξίζει κάτι καλύτερο...

Άδειος... ο τάφος στην Αμφίπολη... 

Του Ανδρέα Ζαμπούκα 

Έχω γυρίσει πολλούς αρχαιολογικούς χώρους, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Από γκρίνια και διαστροφή (η γυναίκα μου δεν με αντέχει...), ψάχνω πάντα να καταλάβω την οικονομική διαστρωμάτωση των κατοίκων  της ευρύτερης  τοποθεσίας.

Τελευταία  αποκαρδιωτική έκπληξη  ήταν μια πρόσφατη επίσκεψη στη Βεργίνα. Είχα να πάω από μικρό παιδί και δεν θυμόμουν πολλά πράγματα. Είναι απίστευτο το πόσο παρηκμασμένο είναι το χωριό, γύρω από τα μνημεία και πόσο κιτς τα εστιατόρια που πουλάνε φαγητό (τέτοιο συνδυασμό χρωμάτων σε πινακίδα ούτε στο Ζεφύρι δεν έχει...)!. Σε ένα μέρος που επισκέπτονται άνθρωποι από όλο τον κόσμο, οι κάτοικοι του χωριού μοιάζουν να μην αντιλαμβάνονται πού βρίσκονται. Πεταμένες πλαστικές καρέκλες σε οικόπεδα, σκουριασμένα αγροτικά  εργαλεία, σκουπίδια και εγκατάλειψη παντού!  Πολύ χειρότερα και από την Ολυμπία που είχα βρεθεί πέρυσι. Γιατί εκεί, τουλάχιστον, το τοπίο είναι απίστευτα όμορφο και ξεχνιέσαι.

Οι «Πέρσαι» του Αισχύλου

Το 472 π.Χ. ο Αισχύλος νίκησε με μια τετραλογία που περιελάμβανε τις τραγωδίες Φινεύς, Πέρσαι, Γλαύκος, Ποτνιεύς και το σατυρικό  δράμα Προμηθεύς Πυρκαεύς. 

Οι Πέρσαι είναι το παλαιότερο σωζόμενο έργο του δραματουργού, ενώ από τα άλλα τέσσερα, μυθολογικού περιεχομένου, δεν διασώζονται παρά μηδαμινά σπαράγματα. Είναι, επομένως, οι Πέρσαι το πρώτο πλήρες δράμα στην ιστορία του θεάτρου και ταυτόχρονα το μόνο δραματικό έργο που διασώζεται με ιστορικό περιεχόμενο.  Χρησιμεύει πολύ για τη μελέτη του δράματος, ωστόσο δεν είναι κάτι εντελώς καινούργιο για την εποχή του Αισχύλου. Ο Φρύνιχος είχε παρουσιάσει δύο τουλάχιστον φορές έργα εμπνευσμένα από την ιστορική πραγματικότητα. Για το ένα, μάλιστα, τη Μιλήτου άλωσι, είχε υποχρεωθεί να πληρώσει ο ίδιος και πρόστιμο επειδή είχε υπενθυμίσει στο αθηναϊκό κοινό «οικεία κακά», την καταστροφή δηλαδή της Μιλήτου από τους Πέρσες. Το δε δεύτερο έργο του Φρυνίχου –Φοίνισσαι– έχει ακριβώς το ίδιο θέμα με τους Πέρσες, την καταστροφή των Περσών από τους Έλληνες στη Σαλαμίνα.