Ο Οδυσσέας Ελύτης διαβάζει τα σημεία των καιρών

 

Κάποτε, η αναταραχή 

στα πνεύματα λογαριάζει

περισσότερο
από τα επιτεύγματα.

 Συμβαίνει να είμαι όχι συμπτωματικά μόνον αλλά και οργανικά Έλληνας· από την άποψη ότι κατοικώ το ίδιο απαράλλαχτο ομηρικό τοπίο και ότι έχω στο αίμα μου τον Πλάτωνα.

 […] Τι είναι η διαφάνεια, μας είναι γνωστό· μας είναι τουλάχιστον, εμάς των Ελλήνων, δεδομένη εξ ουρανού. Επομένως, το δύσκολο δεν είναι αυτό· είναι να την κατεβάσουμε –τη διαφάνεια εννοώ πάντοτε– από κει ψηλά και να την εφαρμόσουμε στα αισθήματά μας, στις αισθήσεις μας στις ιδέες μας· να βλέπουμε, άσχετα, κάποτε κι εναντίον του κατασκευασμένου μας υπερεγώ, μέσ’ από το πρώτο και το δεύτερο και το τρίτο επίπεδο, ποιοι πραγματικά είμαστε, και κατ’ ακολουθίαν ποιοι θα μπορούσαμε να είμαστε. Πώς όμως να γίνει; Ζούμε στον αιώνα της ευκολίας. Εδώ πέρα ως και τα λόγια, εάν δεν είναι του καφενείου, δυσκολεύονται να περάσουν – μια περίπτωση που ν’ αυτοκτονήσουν όλοι οι Mallarme [σ. Στεφάν Μαλαρμέ (1842-1898), Γάλλος ποιητής ιδρυτής των νέων ανορθόδοξων ποιητών, των συμβολιστών]. […] Τα πάντα, θα ’λεγες, είναι ικανός να σοφίζεται ο άνθρωπος, φτάνει να μην υποχρεωθεί να κοιταχτεί καταπρόσωπο. Κι από την πλευρά του κοινού: να μην εκτεθεί ανεπανόρθωτα.

Οδυσσέας Ελύτης έφα και ψηφίδες «Εκ του πλησίον»

 Τι εύκρατη που γίνεται η σκέψη όταν τα μπλε σου βγαίνουν περίπατο!

Σε μια συνέντευξη Τύπου που δόθηκε στις 19 Οκτωβρίου 1979, στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετανία, όταν είχε αναγγελθεί η βράβευση του Οδυσσέα Ελύτη με το Νομπέλ Λογοτεχνίας, ο κορυφαίος ποιητής μας, ως μέγας οραματιστής,  οπλισμένος με αυτές τις κεραίες που συλλαμβάνουν τα μηνύματα,  και σκιαγραφώντας την  εικόνα του μέλλοντος,  είχε δηλώσει προφητικά:

Έτσι, απλά...

Η αλήθεια βγαίνει χυτή σαν το νιόκοπο άγαλμα,

μόνον μέσ' από τα καθάρια νερά της μοναξιάς

Η συνείδηση πάμφωτη σαν καλοκαίρι... από τον Οδυσσέα Ελύτη

Όπου, φωνάζω, και να βρίσκεστε, αδελφοί

όπου και να πατεί το πόδι σας

ανοίξετε μια βρύση

τη δική σας βρύση του Μαυρογένη.

Καλό το νερό

και πέτρινο το χέρι του μεσημεριού

που κρατεί τον ήλιο στην ανοιχτή παλάμη του.

Δροσερός ο κρουνός θ’ αγαλλιάσω.

Η λαλιά που δεν ξέρει από ψέμα

μεγαλόφωνα το νου μου ν’ απαγγείλει

ευανάγνωστα να γίνουν τα σωθικά μου.

Δεν μπορώ

η αγχόνη τα δέντρα μου εξουθένωσε

και τα μάτια μαυρίζουν.

Δεν αντέχω

Από το Χρονικό μιας δεκαετίας, του Οδυσσέα Ελύτη

Από τη στιγμή που παύουν να ακολουθούν 

το νήμα τών ποιητών τους οι λαοί βαδίζουν κατευθείαν στην άβυσσο

Στο «Χρονικό μιας δεκαετίας» ο Οδυσσέας Ελύτης διηγείται με τη δική του ποιητική ματιά, που είναι σαρωτική, μια δεκαετία η οποία στην ελληνική ιστορία καταλαμβάνει μια από τις σημαντικότερες θέσεις. Οι εκπρόσωποί της –τόσο ανομοιογενείς–  ωστόσο, ανατρέπουν το παρελθόν και, όντας ευαίσθητοι δέκτες των νέων ρευμάτων της Ευρώπης, φέρνουν μια αναγεννησιακή επανάσταση στον χώρο του πνεύματος και της τέχνης με την ελληνική σφραγίδα. Ο Ελύτης περιγραφικός, και με απαράμιλλη ευαισθησία και λυρικότητα, καταγράφει την εποχή του που συμπεριλαμβάνει και έναν πόλεμο στον οποίο ο ίδιος συμμετείχε ενεργά.

Οδυσσέας Ελύτης... εις ανάμνησιν

Ο Οδυσσέας Ελύτης γεννήθηκε στις 2 Νοεμβρίου του 1911 στο Ηράκλειο της Κρήτης. Το ιστολόγιο αυτό τρέφει έναν ιδιαίτερο θαυμασμό για τον μεγάλο νομπελίστα ποιητή μας και επ’ ευκαιρία της επετείου της γέννησής του  επιλέγουμε σκόρπια κομμάτια – που έτσι κι αλλιώς δεν αλλοιώνουν καθόλου την κρυπτική σύνθεση της Μαρίας Νεφέλης (1979), αρχής γενομένης με το τραγούδι του ίδιου του ποιητή που αυτοπροσδιορίζεται τρυφερά και αποκαλυπτικά.
Εκείνος αναρωτιόταν εύστοχα και λυρικά πόσο μπλε να ξοδεύει άραγε ο Θεός για να μην τον βλέπουμε, εμείς χρωματίζουμε τα αποσπάσματα απλόχερα – με χρώματα που του ταιριάζουν νομίζουμε τόσο!

Οδυσσέας Ελύτης - Τα δημόσια και τα ιδιωτικά

Έχω πιάσει γωνιά και πίνω καφέδες, φουμέρνοντας αντικρύ στο πέλαγος. Θα μπορούσα να περάσω έτσι μια ζωή ολόκληρη, αν δεν την έχω κιόλας περάσει. Ανάμεσα σε μια παλιά ξύλινη πόρτα ξεβαμμένη απ’ τον ήλιο κι ένα κλωναράκι γιασεμιού τρεμάμενο· που έτσι και συμβεί να μου λείπει μια μέρα, η ανθρωπότητα όλη θα μου φαίνεται άχρηστη. Σχεδόν σοβαρολογώ. Επειδή εδώ δεν πρόκειται πια για τη φύση, που αυτήν, πιστεύω είναι πιο σημαντικό να τη διαλογίζεσαι παρά να τη βιώνεις· ούτε καν για την παράδοση. Πρόκειται για τη βαθύτερη εκείνη δύναμη των αναλογιών που συνέχει τα παραμικρά με τα σπουδαία ή τα καίρια με τα ασήμαντα, και διαμορφώνει κάτω από την κατατεμαχισμένη των φαινομένων επιφάνεια ένα πιο στέρεο έδαφος για να πατήσει το πόδι μου –παραλίγο να πω η ψυχή μου.

Μέσα σ’ ένα τέτοιο πνεύμα είχα κινηθεί άλλοτε, όταν έλεγα ότι ένα τοπίο δεν είναι, όπως το αντιλαμβάνονται μερικοί, κάποιο απλώς σύνολο γης, φυτών και υδάτων. Είναι η προβολή της ψυχής ενός λαού επάνω στην ύλη.

Δεύτερη ζωή δεν έχει - Οδυσσέας Ελύτης

Αναρωτιέμαι μερικές φορές: Είμαι εγώ που σκέφτομαι καθημερινά πως η ζωή μου είναι μία; Όλοι οι υπόλοιποι το ξεχνούν; Ή πιστεύουν πως θα έχουν κι άλλες, πολλές ζωές, για να κερδίσουν τον χρόνο που σπαταλούν;

Ν’ αντικρίζεις τη ζωή με μούτρα. Να περιμένεις την Παρασκευή που θα φέρει το Σάββατο και την Κυριακή για να ζήσεις. Κι ύστερα να μη φτάνει ούτε κι αυτό, να χρειάζεται να περιμένεις τις διακοπές. Και μετά ούτε κι αυτές να είναι αρκετές. Να περιμένεις μεγάλες στιγμές. Να μην τις επιδιώκεις, να τις περιμένεις.
Κι ύστερα να λες πως είσαι άτυχος και πως η ζωή ήταν άδικη μαζί σου.

Και να μη βλέπεις ,πως ακριβώς δίπλα σου συμβαίνουν αληθινές δυστυχίες που η ζωή κλήρωσε σε άλλους ανθρώπους. Σ’ εκείνους που δεν το βάζουν κάτω και αγωνίζονται. Και να μην μαθαίνεις από το μάθημά τους. Και να μη νιώθεις καμία φορά ευλογημένος που μπορείς να χαίρεσαι τρία πράγματα στη ζωή σου, την καλή υγεία, δυο φίλους, μια αγάπη, μια δουλειά, μια δραστηριότητα που σε κάνει να αισθάνεσαι ότι δημιουργείς, ότι έχει λόγο η ύπαρξή σου.

Οδυσσέας Ελύτης - Αδημονώντας για μια άνοιξη

[…] Η περίφημη εποχή μας, που όλοι σπεύδουμε να την αποκαλέσουμε «τολμηρή» βρίθει στο βάθος – όσο παράξενο κι αν φαίνεται– από κάθε λογής «παραιτησίες». Ποτέ άλλοτε δε σημειώθηκαν τόσες ομαδικές υποχωρήσεις απέναντι στην πιο στοιχειώδη έννοια της ελευθερίας, τόσες μαζικές απόπειρες υποβιβασμού των πραγμάτων από το επίπεδο μιας ιδανικής απλότητας στο επίπεδο μιας απλούστευσης πραχτικής. Σίγουρα κάποιος μέσος Αμερικανός, αφού κατάλαβε ότι μας έχει κατακτήσει, μας εκδικείται. Τις ιδέες μας τις πετάμε, μόλις αρχίσουν να μας ενοχλούν, σαν τις χαρτοπετσέτες. Τις καινούργιες τις «ανοίγουμε» σαν κονσέρβες, που σπεύδουμε να τις καταναλώσουμε προτού προφτάσουν ν’ αλλοιωθούν. Κι όσο για να μεταδώσουμε τις σκέψεις μας, δεν υπάρχει πρόβλημα: Καταφεύγουμε σ’ όποια διάλεκτο μας είναι πιο πρόχειρη, ακόμα και στις ξένες γλώσσες, μια που το αποτέλεσμα, έτσι κι αλλιώς, είναι περίπου το ίδιο.[…]

Οδυσσέας Ελύτης - Μαρία Νεφέλη

Θέσφατα από τη «Μαρία Νεφέλη» 
(Κάντε click στην εικόνα)

Ο Νεφεληγερέτης

(Κάντε click στην εικόνα)

Ο Πλανήτης Γη 
(Κάντε click στην εικόνα)

Η Ιερή Εξέταση

(Κάντε click στην εικόνα)

Το Μονόγραμμα (1972)

Η πιο αυθεντική ερωτική εξομολόγηση που έχει γραφεί στην ελληνική γλώσσα. Θλίψη για την ερωτική σχέση που εκπνέει. Η συνύπαρξη του έρωτα και του θανάτου. Το ξεγύμνωμα της ψυχής που δεν άφησε ποτέ κανέναν άνθρωπο ανέπαφο.

ΤΟ ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑ

Θά πενθώ πάντα –μ’ ακούς;– γιά σένα,

μόνος, στόν Παράδεισο

I.

Θά γυρίσει αλλού τίς χαρακιές

Τής παλάμης, η Μοίρα, σάν κλειδούχος

Μιά στιγμή θά συγκατατεθεί ο Καιρός

Πώς αλλιώς, αφού αγαπιούνται οι άνθρωποι

Οδυσσέα Ελύτη - Χρονολόγιο

Από τις Επτά Ημέρες της εφημερίδας «Καθημερινή» (24.3.1996)