Ο τρίτος βράχος από τον Ήλιο

Ένας επιστήμων κοσμοπολίτης, που «πολλών δ’ ανθρώπων ίδεν άστεα και νόον έγνω», ο οποίος, τουλάχιστον για μια μειονότητα ανθρώπων, δεν είναι αδιάφορος. Μιλάμε για τον καταξιωμένο διεθνώς Δημήτρη Νανόπουλο, ταγμένο στην εξερεύνηση και στην κατανόηση του αχανούς και άγνωστου Σύμπαντος, ο οποίος αναζητεί αενάως «την τελική και ολοκληρωτική γνώση». Ένα από τα μεγαλύτερα μυαλά της Φυσικής, ένας αναρχικός του πνεύματος και ανυπότακτος, όπως ο ίδιος δηλώνει. Το κύριο ερευνητικό έργο του ανήκει στο πεδίο της Σωματιδιακής Φυσικής ή Φυσικής Υψηλών Ενεργειών και της Κοσμολογίας, ενώ στα ερευνητικά του ενδιαφέροντα ανήκουν και η δημιουργία μιας ενοποιημένης θεωρίας όλων των δυνάμεων της φύσης, η θεωρία του Παντός, η υπερσυμμετρία, η υπερβαρύτητα, η Θεωρία των Χορδών και η Βιοφυσική.

Γεννήθηκε το 1948 στο Χαρβάτι (σημερινή Παλλήνη) και το επώνυμό του δεν είναι Νανόπουλος, είναι Νάκας. Όνομα της Βορείου Ηπείρου που ο παππούς του το άλλαξε για να ακούγεται πιο ελληνικό, όταν επέστρεψε από τη Νέα Υόρκη στην πατρίδα του θεωρώντας καθήκον του να συμμετάσχει στον Βορειοηπειρωτικό αγώνα, το 1914.

Χρυσή τομή, αυτό το θαυμαστό πρόβλημα!

Τη χρυσή τομή την έχουμε ακούσει όλοι,  τη χρησιμοποιούμε σαν έκφραση,και ομολογουμένως εξάπτει πάντα την περιέργειά μας. Λίγοι ωστόσο γνωρίζουμε τη θαυμαστή εννοιακή της ύπαρξη και τον σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισε στην ιστορική πορεία του ανθρώπινου είδους και σε ό,τι με δέος αντιμετωπίζουμε, περιβεβλημένο με μυστήριο πολλές φορές, και περιλαμβάνει ο πλανήτης που κατοικούμε και, ασφαλώς, κατά έναν ανεξήγητο τρόπο, τη συναντάμε να εφαρμόζεται κατ’ επέκταση σε ολόκληρο τον μακρόκοσμό μας. Ο άνθρωπος θα συμπορευθεί με τον χρυσό αριθμό σε ένα  μακρύ και μαγευτικό ταξίδι στην τέχνη, στην αρχιτεκτονική, στη βοτανική, στη βιολογία, στη φυσική και στα μαθηματικά. Εύλογο είναι ότι με τις προσωπικές ελλιπέστατες γνώσεις μας περί των μαθηματικών η προσέγγισή μας θα είναι κατά βάση θεωρητική, πιο απλοποιημένη, χωρίς εμπεριστατωμένες αποδείξεις της άλγεβρας και της γεωμετρίας που εδώ έχουν τον πρώτο λόγο αναμφίβολα.

Η ηλιοκεντρική θεωρία είναι ελληνική και ανήκει στον Αρίσταρχο

Χωρίς καμία αμφιβολία, όπως η φιλοσοφία έτσι και η επιστήμη έλκουν την καταγωγή τους από την αρχαία Ελλάδα. Η γένεση της επιστήμης στην Ελλάδα υπήρξε βαθμιαία και ιδιαίτερα μακροχρόνια διαδικασία. Τα θεμέλια της επιστήμης τέθηκαν, σε ένα πρώτο στάδιο από τους προσωκρατικούς, σε ένα δεύτερο από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, και σε ένα τρίτο στάδιο, που αρχίζει από τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ.  έως τον 2ο  αιώνα π.Χ., όπου οι μεθοδολογικές αρχές των δύο μεγάλων αυτών φιλοσόφων εφαρμόζονται στην πράξη, δημιουργώντας πλέον την επιστημονική ειδίκευση. Οι επιστήμονες θα ακολουθήσουν τις προτροπές του Πλάτωνα, ο οποίος εμπνεύσθηκε από τον τρόπο που χρησιμοποιούσαν οι πυθαγόρειοι τα Μαθηματικά στη φιλοσοφία τους, και υποστήριξε την ιδέα της θετικής επιστήμης ή τη «μαθηματικοποίηση» της επιστήμης (δηλαδή την εφαρμογή των Μαθηματικών στην έρευνα των φυσικών φαινομένων). Ο Αριστοτέλης, από την πλευρά του, ήταν ο κύριος υποστηρικτής της συστηματικής παρατήρησης και της προσεκτικής έρευνας για την αποκάλυψη των αιτιών των φυσικών φαινομένων.

Είμαστε όλοι αστρόσκονη - Διον. Σιμόπουλος

Είμαστε πράγματι παιδιά του Σύμπαντος. Γιατί είμαστε όλοι μας αστρόσκονη, και κάποια μέρα θα ξαναγυρίσουμε στα άστρα.

Ο Διονύσης Σιμόπουλος, ο σύγχρονος φυσικός και αστρονόμος, επίτιμος διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου, είναι από τις προσωπικότητες  παγκοσμίου κύρους για τις οποίες πρέπει να επαίρεται η Ελλάδα του αφρού και της κυριαρχίας των αχρήστων που βρίσκονται συνεχώς στην επικαιρότητα στους καιρούς τούτους. Αντλούμε, προς τιμήν του, ένα μικρό απόσπασμα από μια ανάρτηση του ιδίου στο Facebook (7 Ιουλίου 2012):

Εγχειρήσεις στην αρχαία Ελλάδα

ΑΡΧΑΝΕΣ

Ένα εύρημα από  τις Αρχάνες της Κρήτης ανατρέπει τα όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για το επίπεδο της Ιατρικής στην αρχαία Ελλάδα. Πρόκειται για ένα μινωικό κρανίο με επουλωμένα σημάδια εξόστωσης. Το γεγονός ότι τα σημάδια έχουν επουλωθεί αποδεικνύει ότι ο ασθενής επέζησε της εγχειρήσεως . Αυτό το εύρημα ήρθε να επιβεβαιώσει όσους πίστευαν ότι στην αρχαία Ελλάδα η Ιατρική και η χειρουργική επιστήμη ήταν ανεπτυγμένες σε πολύ μεγάλο βαθμό. Δυστυχώς, ένα μεγάλο φάσμα παραγόντων (όπως οι λαθρανασκαφές, ή έλλειψη έρευνας και επισταμένης μελέτης στα ήδη υπάρχοντα ευρήματα, τα ελάχιστα διασωθέντα σχετικά κείμενα κ.λπ., ακόμη, ο όρκος σιωπής που έδιναν οι ασθενείς που θεραπεύονταν από τα κατά τόπους Ασκληπιεία, έχουν σημαντικό μερίδιο ευθύνης στη μέχρι πρότινος υποτίμηση του επιπέδου της αρχαίας ιατρικής των προγόνων μας.

Μινωικό κρανίο από τις Αρχάνες της Κρήτης. Στα βρεγματικά του οστά διακρίνονται (επουλωμένα) σημάδια εξόστωσης, τα οποία οφείλονται σε αρχαία χειρουργική επέμβαση.(Φωτ. από το Μουσείο του Σπηλαίου Πετραλώνων Χαλκιδικής)

Το «νανο-χώμα» των αρχαίων Ελλήνων

Αποκαλύπτεται ότι τα αγγεία της Αττικής είχαν ιδιότητες νανοϋλικού και μελετώνται από τη... NASA!

Υπάρχει τίποτε πιο ταπεινό από το χώμα; Και όμως, ακόμη και τα πιο ταπεινά πράγματα, αν κάποιος τα αξιοποιήσει σωστά, μπορούν να γίνουν όχι μόνο πολύτιμα αλλά και προσοδοφόρα.  Οι αρχαίοι κεραμείς της Αθήνας πήραν το κοινό χώμα της Αττικής στα χέρια τους και το μετέτρεψαν σε πραγματικό χρυσάφι, αφού τα αγγεία τους μονοπώλησαν τις διεθνείς αγορές της εποχής τους. Το μετέτρεψαν επίσης σε ένα σπάνιο υλικό. Το περίφημο μελανό υάλωμα των αττικών αγγείων, αυτό που πολλοί προσπάθησαν αλλά κανένας δεν κατόρθωσε να μιμηθεί, είναι στην ουσία ένα νανοϋλικό με ιδιαίτερες χημικές και μηχανικές ιδιότητες. Τέτοιες ώστε πρόσφατα προσείλκυσε το ενδιαφέρον της NASA η οποία αναζητεί στη σύστασή του μυστικά για να βελτιώσει τη μόνωση των διαστημοπλοίων της.
Κάποτε, γράφει ο Ηρόδοτος, ένα καράβι έφυγε φορτωμένο με εμπορεύματα από την Ελλάδα και, αφού έφθασε ως την Ισπανία, γύρισε πίσω με «τζίρο» χίλιες φορές την αξία του φορτίου του. Ακόμη και αν αυτός ήταν ένας «αστικός μύθος» της αρχαιότητας, το βέβαιο είναι ότι για μεγάλο διάστημα υπήρξε ένα εξαγωγικό προϊόν το οποίο μπορούσε να «πιάσει» υπέρογκες τιμές φέρνοντας μεγάλα κέρδη στους εμπόρους, αλλά και στους δημιουργούς του: τα ερυθρόμορφα αττικά αγγεία. Επί τρεις ολόκληρους αιώνες έκαναν θραύση –αν αυτή η έκφραση μπορεί να επιτραπεί για ένα τέτοιο υλικό- στις ξένες αγορές, μετατρέποντας κυριολεκτικά το χώμα σε χρυσάφι και χαρίζοντας στην Αθήνα ένα ασυναγώνιστο μονοπώλιο στον τότε γνωστό της κόσμο.

Ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς και οι μηχανές του

 Έλληνας μαθηματικός, φυσικός και μηχανικός.

Άγνωστος ο χρόνος γέννησης και θανάτου του. Άλλοι τοποθετούν την ακμή του κατά τον 1ο αιώνα π.Χ. ενώ άλλοι τον 1ο μ.Χ. αιώνα. Σίγουρα όμως έζησε στην Αλεξάνδρεια και διηύθυνε την Ανωτάτη Τεχνική Ελληνική Σχολή, η οποία θεωρείται το πρώτο συστηματικό πολυτεχνείο του κόσμου.

Είναι ο πρώτος φυσικός που διατύπωσε τη φράση: «μερικοί χρησιμοποιούν τον υδράργυρο αντί του ύδατος, διά την επιφοράν πιέσεως».

Η διόπτρα

Η καλύτερη έκδοση των έργων του έγινε στη Λειψία και περιλαμβάνει στον πρώτο τόμο τις πραγματείες Πνευματικά και Αυτοματοποιητική. Στον δεύτερο τόμο περιλαμβάνονται τρία βιβλία της μηχανικής. Στον τρίτο οι πραγματείες Μετρικά και Περί διόπτρας. Στον τέταρτο τόμο περιλαμβάνεται πραγματεία που περιέχει γεωμετρικούς ορισμούς και πραγματεία με τίτλο Γεωμετρικά, και μια μικρή με τίτλο Ήρωνος περί μέτρων. Στον πέμπτο και τελευταίο τόμο η πραγματεία τιτλοφορείται Στερεομετρικά. Σημαντικό επίσης έργο του είναι τα Κατοπτρικά.
Εννοείται ότι τα έργα έχουν υποστεί μεταβολές (από τους πρώτους μ.Χ. αιώνες μέχρι τον 7ο) ώστε να είναι κατάλληλα για διδακτικούς σκοπούς.
Ο Ήρων φημιζόταν για την επινοητικότητά του και εφηύρε μια μεγάλη ποικιλία από συσκευές και μηχανήματα:

Το σωματίδιο του Χιγκς: «κλειδί» για τα μυστικά του Σύμπαντος;

Επαληθεύθηκε πειραματικά στο CERN η ύπαρξη ενός νέου σωματιδίου που είναι συμβατό με το περίφημο  μποζόνιο του Χιγκς, και μάλιστα με την προβλεπόμενη μάζα που εκτιμούσαν οι επιστήμονες. Είναι το τελευταίο κομμάτι του παζλ που θα ερμηνεύσει αρκετά πράγματα, αλλά όχι φυσικά όλα. Τουλάχιστον όμως, λένε οι επιστήμονες, το 4% του Σύμπαντος. Αυτό που είναι αληθινά σημαντικό είναι ότι θα μπορέσει να εξηγήσει πώς μπορεί να ήταν ο κόσμος κατά το πρώτο εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου μετά το Μπιγκ Μπανγκ.

Όσο για το ατυχές όνομα που χρησιμοποιούν: «∆εν ξέρω κανένα “σωµατίδιο του Θεού” ούτε του ∆ιαβόλου», είχε πει ο Δημήτρης Νανόπουλος στην εφημερίδα «το Βήμα» στις 18.1.2011. «Οι επιστήµονες δεν χρησιµοποιούν τέτοιες εκφράσεις. Αυτό που βρέθηκε λέγεται “σωµατίδιο του Higgs” και σήµερα, παρ’ ότι ήµουν σίγουρος εδώ και χρόνια, αυτό που άκουσα ήταν µουσική στα αφτιά µου. Είναι η πιο ευτυχισµένη ηµέρα της δικής µου ζωής αλλά και πάρα πολλών ακόµη επιστηµόνων σε ολόκληρο τον πλανήτη».

΄Ιππαρχος - θεμελιωτής και «πατέρας» της Αστρονομίας

(περίπου 190 - μετά το 126 π.Χ.)
Θεωρείται ο μεγαλύτερος αστρονόμος όχι μόνο της αρχαιότητας αλλά και όλων των εποχών μετά τον Νεύτωνα. Επίσης χαρακτηρίζεται ως ο «πατέρας» της Αστρονομίας, λόγω της τεράστιας συμβολής του στη θεωρητική και μαθηματική αστρονομία, που την κύρια ώθηση για την εφαρμογή της είχε δώσει ο ίδιος ο Πλάτωνας, ο οποίος είχε συστήσει στους αστρονόμους να τη χρησιμοποιήσουν ως θετική επιστήμη και να επινοήσουν ένα γεωμετρικό σύστημα που να βασίζεται στην ιδέα της ομοιόμορφης και κανονικής κυκλικής κίνησης. Στη διπλή αυτή σύσταση οφείλει τον χαρακτήρα της ολόκληρη η μετέπειτα αρχαία ελληνική αστρονομία. Ο Ίππαρχος όμως υπεράνω όλων ξεχωρίζει διότι στηρίχθηκε στην παρατήρηση, χάρη κυρίως σε διάφορα όργανα ακριβείας που επινόησε ο ίδιος, όπως γνώμονα, κλεψύδρα, αστρολάβο και τη διόπτρα (αστρονομικό όργανο που μοιάζει με ράβδο και διαθέτει δύο οπτικά ανοίγματα) την οποία βελτίωσε και με αυτήν συνέβαλε στον προσδιορισμό των σχετικών θέσεων των πλανητών. Λίγα γνωρίζουμε για τον Ίππαρχο, τα περισσότερα από τους μεταγενέστερους αστρονόμους Στράβωνα. Πτολεμαίο κ.ά. που τον αποκαλούσαν «διδάσκαλο».
Τα κυριότερα επιτεύγματά του ήταν τα εξής: