Νίτσε Φρίντριχ - η πιο διεισδυτική αντίληψη

Όλα τα όντα ως σήμερα κάτι έχουν κάνει για να ξεπεράσουν τον εαυτό τους.  Εσείς θα προτιμήσετε να γίνετε η παλίρροια αυτού του κύματος και να γυρίσετε πίσω και πάλι στο ζώο αντί να ξεπεράσετε τον άνθρωπο;

Τάδε έφη Ζαρατούστρα

1844, Ρένκεν - 1900, Βαϊμάρη.

Ένας από τους σύγχρονους στοχαστές με τη μεγαλύτερη ακτινοβολία. Η ιστορία της φιλοσοφίας, της θεολογίας και της ψυχολογίας του 20ού αιώνα δεν νοείται χωρίς αυτόν. Ο Νίτσε προχώρησε  σε μία κατά βάθος ανάλυση και εκτίμηση των θεμελιωδών πολιτιστικών αξιών των επιστημών αυτών. Προσπάθησε να αποκαλύψει τα ελατήρια που βρίσκονται κάτω από την παραδοσιακή θρησκεία, την ηθική και τη φιλοσοφία της Δύσης και αναλογίστηκε τις συνέπειες του θριάμβου της εκκοσμίκευσης του Διαφωτισμού, εκπεφρασμένες με την παρατήρησή του ότι «ο Θεός πέθανε», προσδιορίζοντας έτσι, κατά έναν τρόπο, τα θέματα καθημερινής συζήτησης των πιο διάσημων διανοουμένων της Ευρώπης, μετά τον θάνατό του, το 1900.

Γκαρσία Μάρκες - ο πληθωρικός, ρεαλιστικός λόγος ενός χρονικού

Αρακατάκα, παραλιακό χωριό της Κολομβίας, 1927 - 2014.

Ο Κολομβιανός νομπελίστας πέθανε πρόσφατα,  τη Μεγάλη Πέμπτη,  στο σπίτι του στην Πόλη του Μεξικού, σε ηλικία 87 ετών. Τον επικείμενο θάνατό του περιμέναμε από καιρό καθώς τα προβλήματα υγείας που αντιμετώπιζε ήταν αυξημένα. Είχε προσβληθεί από καρκίνο  στους λεμφαδένες από το 1999, και πριν από ενάμιση χρόνο ο αδελφός του Χάιμε είχε ενημερώσει ότι ο Γκάμπο έπασχε από άνοια.

Η τύχη του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες άλλαξε στα 40 του χρόνια με την έκδοση, το 1967, του μυθιστορήματος που θα τον έκανε διάσημο σε όλο τον κόσμο, έχοντας ξεπεράσει ως τώρα σε πωλήσεις τα 50 εκατ. αντίτυπα. Ήταν το Εκατό χρόνια μοναξιά. Με έναν ιδιότυπο «μαγικό ρεαλισμό», όπου φαντασία και πραγματικότητα παντρεύονταν σε ένα παραμύθι σουρεαλιστικό που αναπαριστούσε γεγονότα από την ιστορία, την κουλτούρα, την πολιτική πραγματικότητα, τη βία και την εκμετάλλευση στη Λατινική Αμερική των δεκαετιών 1950-1960, το βιβλίο διαβάστηκε στην Ευρώπη καθιερώνοντας τη λογοτεχνία μιας ολόκληρης ηπείρου. Μετά τον Γκάμπο, όπως τον αποκαλούσαν χαϊδευτικά φίλοι και αναγνώστες, η λογοτεχνία της Λατινικής Αμερικής μπήκε στην κεντρική λογοτεχνική σκηνή και ταυτίστηκε με το όνομά του.

Αζίζ Νεσίν - Σώπα μη μιλάς! Μίλα!..

Φιλολογικό ψευδώνυμο του Μεχμέτ Νουσρέτ Νεσίν (Αζίζ ήταν το όνομα του πατέρα του – Χάλκη Κωνσταντινούπολης 1915 -  Σμύρνη 1995).  Τούρκος σατιρικός συγγραφέας και πολιτικός ακτιβιστής, ένας από τους πιο γνωστούς λογοτέχνες της Τουρκίας διεθνώς. Υπήρξε ένας από τους βασικούς εκπροσώπους του κριτικού ρεαλισμού στα τουρκικά γράμματα.

Πρωτοεμφανίστηκε το 1944, δημοσιεύοντας ποιήματα και διηγήματα στη λογοτεχνική σελίδα της εφημερίδας «Μιλιέτ». Ενώ είχε μπει στον στρατό αποτάχθηκε για τις αριστερές του πεποιθήσεις. Δούλεψε ως διορθωτής και συντάκτης ύλης σε εφημερίδες, ενώ τις απόψεις και τις ιδέες του διοχέτευσε στα διάφορα σατιρικά περιοδικά και εφημερίδες, ενεργοποιώντας τη λογοκρισία και τον εισαγγελέα. Έτσι, πέρασε συνολικά πεντέμισι χρόνια στη φυλακή.

Τον Σεπτέμβριο του 1955 συνελήφθη μαζί με άλλους αριστερούς ως υποκινητής του Πογκρόμ κατά των Ελλήνων της Πόλης. Γρήγορα η κατηγορία κατέπεσε, αφού ήταν φανερό ότι τα «Σεπτεμβριανά», όπως έμειναν στην Ιστορία, τα είχαν οργανώσει οι μηχανισμοί της κυβέρνησης Μεντερές.

Φραντς Κάφκα - Η δίκη

(Πράγα 1883 - Κίρλινγκ 1924 ).
Τσεχοεβραίος συγγραφέας που έγραψε στη γερμανική γλώσσα. Ένας από τους σημαντικότερους λογοτέχνες του 20ού αιώνα. Διήγαγε στην Πράγα μετριότατη ζωή δημοσίου υπαλλήλου και δέχτηκε χωρίς μεγάλο ενθουσιασμό να δημοσιευθούν μερικά έργα του όσο ζούσε. Την εποχή του θανάτου του –πέθανε από φυματίωση σε σανατόριο– ο Κάφκα ήταν αναγνωρισμένος μόνο από μια μικρή λογοτεχνική συντροφιά. Το όνομα και το έργο του δεν θα είχαν επιζήσει αν ο φίλος του Μαξ Μπροντ είχε ακολουθήσει τη διαθήκη του, στην οποία ζητούσε να καταστρέψει όλα  τα αδημοσίευτα χειρόγραφα και να μην επανεκδώσει όσα είχαν ήδη τυπωθεί.
Στα έργα του εκφράζεται η απελπισία του ανθρώπου μπροστά στον παραλογισμό του κόσμου και η αντίθεση μεταξύ της πραγματικότητας και του ονείρου. Μοντερνιστής, με μια ιδιαίτερη προσωπική έκφραση, το έργο του δεν μπορεί να καταταγεί κάπου συγκεκριμένα, στον εξπρεσιονισμό ή στον υπερρεαλισμό.

Το πρόσωπο του πατέρα του Κάφκα δεσπόζει στο έργο του και στη ζωή του ως απαγορευτική μορφή που τον είχε διαποτίσει με ένα αίσθημα ανικανότητας, νιώθοντας ότι του είχε τσακίσει τη θέληση. Η σύγκρουση με τον πατέρα ανακλάται στο διήγημά του Η κρίση και προβάλλεται  σε μεγαλύτερη κλίμακα στα μυθιστορήματά του, όπου με έναν λόγο διάφανο και παραπλανητικά απλό, σκιαγραφείται ένας κεντρικός ήρωας ο Κ., ο οποίος αγωνίζεται απεγνωσμένα εναντίον μιας συντριπτικά ισχυρής δύναμης που είτε καταδιώκει το θύμα, όπως συμβαίνει στη Δίκη, είτε το θύμα της την αναζητεί παντού προκαλώντας την μάταια να την αποδεχθεί, όπως συμβαίνει στον Πύργο. Αλλά οι ρίζες της αγωνίας και της απόγνωσης στον Κάφκα πηγαίνουν βαθύτερα από τη σχέση με τον πατέρα του και την οικογένειά του, με την οποία διάλεξε να ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του ως ενήλικος, και μάλιστα ανταποκρινόμενος στις προσδοκίες τους αφού τον θεωρούσαν καλό και υπάκουο παιδί. Η πηγή της απόγνωσης στον Κάφκα βρίσκεται σε μια αίσθηση έσχατης απομόνωσης, πέρα από κάθε πραγματική επικοινωνία με όλα τα ανθρώπινα όντα, καθώς και με τον θεό ή, όπως έλεγε, με το αληθινό, άφθαρτο Ον.

Πάμπλο Νερούδα

(Παράλ 1904 - Σαντιάγο 1973). Ψευδώνυμο του Νεφταλί Ρικάρντο Ρέγες, που σε ηλικία 16 χρόνων αποφάσισε να αλλάξει το όνομά του για να τιμήσει τη μνήμη του Τσεχοσλοβάκου ποιητή Γιαν Νερούδα, αλλά και ίσως εξαιτίας του πατέρα του ο οποίος προσπάθησε παντοιοτρόπως να τον αποτρέψει  από τη λογοτεχνική του κλίση. Χιλιανός ποιητής, o σημαντικότερος του 20ού αιώνα στη Λατινική Αμερική, ξεκίνησε να γράφει ποίηση σε ηλικία 10 ετών. Mε κεντρικό θέμα πολλών βιβλίων του τον έρωτα αλλά και, εμπνεόμενος από τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο και από την φιλία του με τον Λόρκα,  κοινωνικού και επαναστατικού περιεχομένου. Κάτοχος  του Νομπέλ Λογοτεχνίας (1971) και του Βραβείου Λένιν για την Ειρήνη (1958). Επίσης διπλωμάτης και πολιτικός. Έργα του Η τρίτη κατοικία, Το αλλοπρόσαλλο βιβλίο, Εκατό ερωτικά σονέτα, Γήινη κατοικία, το Κάντο Χενεράλ που μελοποιήθηκε από τον δικό μας Μίκη Θεοδωράκη κ.ά.

Αργοπεθαίνει...

Αργοπεθαίνει όποιος γίνεται σκλάβος της συνήθειας, επαναλαμβάνοντας κάθε μέρα τις ίδιες διαδρομές, όποιος δεν αλλάζει περπατησιά όποιος δεν διακινδυνεύει και δεν αλλάζει χρώμα στα ρούχα του, όποιος δεν μιλά σε όποιον δεν γνωρίζει. Αργοπεθαίνει όποιος αποφεύγει ένα πάθος, όποιος προτιμά το μαύρο για το άσπρο και τα διαλυτικά σημεία στο «ι» αντί ενός συνόλου συγκινήσεων που κάνουν να λάμπουν τα μάτια, που μετατρέπουν ένα χασμουρητό σε ένα χαμόγελο, που κάνουν την καρδιά να κτυπά στο λάθος και στα συναισθήματα. Αργοπεθαίνει όποιος δεν αναποδογυρίζει το τραπέζι, όποιος δεν είναι ευτυχισμένος στη δουλειά του, όποιος δεν διακινδυνεύει τη βεβαιότητα για την αβεβαιότητα για να κυνηγήσει ένα όνειρο, όποιος δεν επιτρέπει στον εαυτό του τουλάχιστον μια φορά στη ζωή του να αποφύγει τις εχέφρονες συμβουλές. Αργοπεθαίνει όποιος δεν ταξιδεύει, όποιος δεν διαβάζει, όποιος δεν ακούει μουσική, όποιος δεν βρίσκει σαγήνη στον εαυτό του. Αργοπεθαίνει όποιος καταστρέφει τον έρωτά του, όποιος δεν επιτρέπει να τον βοηθήσουν, όποιος περνάει τις μέρες του παραπονούμενος για τη τύχη του ή για την ασταμάτητη βροχή. Αργοπεθαίνει όποιος εγκαταλείπει μια ιδέα του πριν την αρχίσει, όποιος δεν ρωτά για πράγματα που δεν γνωρίζει. Αποφεύγουμε τον θάνατο σε μικρές δόσεις, όταν θυμόμαστε πάντοτε ότι για να είσαι ζωντανός χρειάζεται μια προσπάθεια πολύ μεγαλύτερη από το απλό γεγονός της αναπνοής. Μόνο η ένθερμη υπομονή θα οδηγήσει στην επίτευξη μιας λαμπρής ευτυχίας

Ουμπέρτο Έκο - Το εκκρεμές του Φουκώ

(1932, Αλεσάντρια, Πιεμόντε, Ιταλία - 2016)

Ένας μεγάλος διανοητής, κριτικός της λογοτεχνίας, σημειολόγος και σπουδαίος συγγραφέας.

Καθηγητής Σημειωτικής στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια. Στράφηκε στους τομείς της επικοινωνιολογίας και της σημειολογίας παρουσιάζοντας κορυφαία έργα όπως το έργο Κήνσορες και Θεράποντες (1964), Θεωρία Σημειωτικής (1976) και Η Σημειωτική και η Φιλοσοφία της Γλώσσας (1984).

Ξεκίνησε στα 50 του χρόνια να γράφει μυθιστορήματα: Το όνομα του ρόδου (1980) το οποίο πούλησε εκατομμύρια αντίτυπα και μεταφράστηκε σε 43 γλώσσες, Το εκκρεμές του Φουκώ, ένα πραγματικό αριστούργημα γραφής, Το νησί της προηγούμενης μέρας, Μπαουντολίνο.

Παρατίθενται μερικά αποσπάσματα από Το εκκρεμές του Φουκώ

{…} Ας μεταμφιεστούμε σε άνθη και οι μέλισσες θα έρθουν.

{…} Τι υπέρτατος σκοπός της δημιουργίας, τι λέω, της ίδιας της πράξης χάριν της οποίας απαιτείται ο Θεός. Τα πάντα να στοχεύουν στην καταγγελία της βλακείας του κόσμου.

{…} Πώς μπορεί η ζωή να είναι τόσο γενναιόδωρη και να προσφέρει μια τόσο μεγαλειώδη ανταμοιβή στη μετριότητα.{…}

Ιζαμπέλ Αλιέντε – Πάουλα (1995) απόσπασμα

Η Ιζαμπέλ Αλιέντε {Λίμα 1942 -  (ανιψιά του προέδρου της Χιλής Σαλβαδόρ Αλιέντε)} είναι από τις συγγραφείς που ανέδειξαν τη λατινοαμεριανική λογοτεχνία. Μυθιστορήματά της: Το σπίτι των πνευμάτων, Του έρωτα και της σκιάς, Εύα Λούνα, Το επουράνιο σχέδιο, Πάουλα, Αφροδίτη, Η πόλη των θηρίων, Φωτογραφία σε σέπια κ.ά.

{…} Στις κοσμικές διαστάσεις και στην πορεία της ιστορίας είμαστε ασήμαντοι, μετά τον θάνατό μας όλα συνεχίζουν ίδια, σαν να μην είχαμε ποτέ υπάρξει, αλλά στο μέτρο της αβέβαιης ανθρωπότητάς μας, εσύ Πάουλα, είσαι για μένα πιο σπουδαία κι από την ίδια τη ζωή μου κι από το άθροισμα της ζωής σχεδόν όλων των ανθρώπων.

Η γιαγιά σου προσεύχεται για σένα στον χριστιανό Θεό της κι εγώ προσεύχομαι καμιά φορά σε μια ειδωλολάτρισσα και χαμογελαστή θεά που σκορπίζει αγαθά, μια θεά που δεν ξέρει την τιμωρία, αλλά μόνο τη συγχώρεση, και της μιλάω με την ελπίδα πως θα με ακούσει στα βάθη των αιώνων και θα σε βοηθήσει. Ούτε η γιαγιά σου ούτε εγώ παίρνουμε απάντηση, είμαστε χαμένες σ’ αυτή την αβυσσαλέα σιωπή.

Ερνστ Χέμινγουεϊ - Ο γέρος και η θάλασσα (1952) απόσπασμα

Ερνστ Χέμινγουεϊ (Ιλινόις 1899 - Άινταχο 1961). Αμερικανός συγγραφέας. Μυθιστοριογράφος, διηγηματογράφος, ποιητής και δημοσιογράφος. Αυτοκτόνησε. Νομπέλ 1954. Έργα του: Ο ήλιος θα ανατείλει ξανά 1926, Αποχαιρετισμός στα όπλα 1929, Για ποιον χτυπά η καμπάνα 1940. Ο γέρος και η θάλασσα ήταν γι' αυτόν το καλύτερο βιβλίο που είχε γράψει.

{...} Ήτανε δύσκολο να τα καταφέρει στα σκοτεινά, και μια φορά που το ψάρι έδωσε ένα τράνταγμα, το έριξε κάτω, και του έκανε μια κοψιά κάτω από το μάτι, Το αίμα κατηφόρισε στο μάγουλό του για λίγο. ΄Επηξε όμως και ξεράθηκε, προτού να φτάσει στο σαγόνι, κι ο γέρος πήρε πάλι τη θέση του, μπροστά στην πλώρη, πάνω στα ξύλα. Βόλεψε το σακί, και με προσοχή μετατόπισε την πετονιά, στους ώμους του, και κρατώντας την τεζαρισμένη, υπολόγισε προσεκτικά το βάρος του ψαριού, κι έβαλε το χέρι  του στη θάλασσα, για να λογαριάσει το δρόμο της βάρκας στο νερό.

Αναρωτιέμαι γιατί τραντάχτηκε έτσι, σκέφτηκε. Θα πρέπει να γλίστρησε το σύρμα απάνω στο λόφο της ράχης του. Βέβαια η ράχη του δεν μπορεί να το πονάει όσο πονάει η δικιά μου. Μα δεν μπορεί να τραβάει για πάντα τούτη τη βάρκα όσο μεγάλο και να ’ναι. Τώρα ξεκαθάρισα ό,τι θα μπορούσε να με βάλει σε μπελάδες κι έχω μπόλικο σκοινί για ρεζέρβα, ό,τι μπορεί να να ζητήσει ένας άνθρωπος.

- Ψάρι είπε γλυκά και δυνατά. Θα κάτσω κοντά σου μέχρι να πεθάνω.

Υποθέτω, πως κι αυτό θα κάτσει  μαζί μου, σκέφτηκε ο γέρος, και περίμενε ίσαμε να χαράξει. Έκανε ψύχρα τούτη την ώρα, πριν το χάραμα, και μαζεύτηκε απάνω στο ξύλο για να ζεσταθεί. Μπορώ να το τραβήξω μέχρι κει που θ’ αντέξει κι αυτό, συλογίστηκε.

Με τη χαραυγή η πετονιά ήταν απλωμένη και πήγαινε βαθιά στο νερό. Η βάρκα έπλεε σταθερά, και μόλις ο ήλιος έσκασε, έστειλε την πρώτη αχτίδα του πάνω στο δεξί ώμο του γέρου.

Όταν ο ήλιος ξεπρόβαλε ολόκληρος, ο γέρος κατάλαβε πως το ψάρι δεν ήταν κουρασμένο. Μονάχα ένα σημάδι του’δινε κουράγιο. Η κλίση της πετονιάς έδειχνε ότι κολυμπούσε σε μικρότερο βάθος. Μα αυτό φυσικά δεν πήγαινε να πει ότι αναγκαστικά θα πήδαγε. Όμως δεν ήταν και απίθανο.

- Ας πηδήξει Θεέ μου, είπε ο γέρος. Έχω μπόλικο σκοινί για να τα βγάλω πέρα.
Άμα τεζάρω λίγο το σκοινί λίγο ακόμα, μπορεί να πονέσει και να πηδήξει συλογιότανε. Τώρα που ξημέρωσε ας πηδήξει, έτσι, θα γεμίσουν αέρα οι σακούλες που είναι στο μάκρος της ρακοκοκαλιάς του, και δεν θα μπορεί να πάει στα βαθιά να ψηφήσει. {...}

Μίλαν Κούντερα - Το αστείο (1967) απόσπασμα

Μίλαν Κούντερα (Μπρνο 1927- ) Τσέχος συγγραφέας, ο οποίος έχει πολιτογραφηθεί Γάλλος. Μυθιστορήματά του: Το αστείο, Η ζωή είναι αλλού, Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι, Αθανασία. Έγραψε και κριτικά δοκίμια.


{…} Τα περιστατικά λοιπόν εκτός του ότι συμβαίνουν, του ότι υπάρχουν, λένε και κάτι; Δεν είναι μου φαίνεται ανάγκη να τονίσω πως γενικά είμαι νηφάλιος άνθρωπος. Αλλά ίσως μέσα μου κάτι να έμεινε από παράλογες δεισιδαιμονίες, παραδείγματος  χάρη αυτή εδώ η περίεργη πεποίθηση πως όλα τα περιστατικά της ζωής που μου συμβαίνουν έχουν μια επιπλέον σημασία, κάτι σ η μ α ί ν ο υ ν· πως τα περιστατικά της ζωής μου κάτι μου ψιθυρίζουν, πως βαθμιαία μας αποκαλύπτουν κάποια δικά τους μυστικά, πως μπροστά μας στέκουν σαν γρίφος που πρέπει να λύσουμε, πως τα περιστατικά που ζούμε στη ζωή μας είναι η μυθολογία αυτής της ζωής και πως μέσα σ’ αυτή τη μυθολογία υπάρχει το κλειδί της αλήθειας και του μυστηρίου. Είναι αυτό τάχα πλάνη; Πιθανόν, αλλά δεν μπορώ ν’ απαλλαχτώ απ’ την ανάγκη αυτή να λ ύ ν ω αδιάκοπα τη ζωή μου (λες και μέσα της είναι πραγματικά κάποια έννοια, σημασία, αλήθεια,) δεν μπορώ ν’ απαλλαχτώ απ’ αυτήν την ανάγκη, ακόμα κι αν δε θα  ’ταν τίποτα άλλο από μια απλή ανάγκη κάποιου παιχνιδιού (όπως παιχνίδι είναι και το λύσιμο των γρίφων). {…}

{…} Με τη διαφορά πως εγώ αναζητούσα πάντα την αγάπη κι όταν δεν την εύρισκα εκεί που τη ζητούσα, ανατριχιάζοντας έκανα μεταβολή κι έφευγα, αν και ήξερα πόσο απλό ήταν να ξεχάσω το νεανικό μου όνειρο γι’ αγάπη, να το ξεχάσω ολότελα και να περάσω τα σύνορα για να βρεθώ στην άγνωστη εμπειρία μιας ελευθερίας που δεν γνωρίζει ντροπή, προφυλάξεις, ηθική, στην εμπειρία  μιας εμετικής ελευθερίας που είναι όλα επιτρεπτά.

Ξέρω ακόμα πως αν περνούσα αυτό το σύνορο θα έπαυα να είμαι πια εγώ η ίδια, θα γινόμουν κάτι άλλο, δεν ξέρω τι θα γινόμουν και φρίττω μ’ αυτές τις φοβερές αλλαγές, για τον λόγο τούτον αναζητώ την αγάπη, απελπιστικά αναζητώ την αγάπη, μ’ αυτή θα μπορούσα να συνεχίσω όπως είμαι ως τώρα, με τα παλιά μου ιδανικά και όνειρα, γιατί δεν θέλω τη ζωή μου δύο κομμάτια, θέλω να μείνει ολόκληρη απ’ την αρχή ως το τέλος.

Χένρι Μίλερ - Τροπικός του Αιγόκερου

{…} Πρέπει πρώτα να τσακιστείς για τα καλά, να εκμηδενιστούν οι αλληλοσυγκρουόμενες αρχές που σέρνεις μαζί σου. Πρέπει να σαρωθείς ολοκληρωτικά σαν ανθρώπινο πλάσμα, για να ξαναγεννηθείς σαν άτομο. Πρέπει να γίνεις κάρβουνο και ορυκτό για να μπορέσεις ν’ ανυψωθείς προοδευτικά, ξεκινώντας απ’ τον τελευταίο παρονομαστή του είναι σου. Πρέπει να ξεπεράσεις τον οίκτο αν θέλεις η συναισθηματικότητά σου να ξεκινά απ’ τις ίδιες ρίζες του είναι σου. Δεν οικοδομείται καινούργιος ουρανός, νέα γης, με «γεγονότα» – υπάρχει μονάχα το ένα και μοναδικό γ ε γ ο
ν ό ς: Ότι ο άνθρωπος, ο οποιοσδήποτε άνθρωπος, σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου, διατρέχει τον καθορισμένο γι’ αυτόν δρόμο. Άλλοι παίρνουν το πιο μακρύ κι άλλοι τον πιο βραχύ. Κάθε άνθρωπος δουλεύει με τον δικό του τρόπο για το πεπρωμένο του και κανένας δεν μπορεί να τον βοηθήσει, εκτός απ’ τη δική του τη μεγαλοψυχία, την καλοσύνη και την υπομονή.{…}

{…} Μπορεί όλοι μας να ξέρουμε ότι ο Χριστός δεν πρόκειται να ξανακατέβει στη γης, ότι μεγάλοι νομοθέτες δεν πρόκειται να ξαναγεννηθούν, ότι δεν πρόκειται να σταματήσουν τα φονικά, οι κλεψιές, οι βιασμοί, κι όμως… κι όμως κάτι περιμένουμε, κάτι το τρομαχτικά θαυμαστό και παράλογο, ίσως μια δωρεάν διανομή κρύου αστακού με μαγιονέζα, ίσως καμιά εφεύρεση, σαν το ηλεκτρικό φως, ή σαν την τηλεόραση, μόνο που θα είναι πιο καταλυτική, πιο σπαραχτική για την ψυχή, μια εφεύρεση που ο νους να μη μπορεί να τη συλλάβει κι απ’ όπου θα ξεπεταχτεί μια γαλήνη, ένα κενό ικανό να τινάξει τον κόσμο στον αέρα, όχι το κενό και η γαλήνη του θανάτου, αλλά της ζωής, όπως την έχουν φανταστεί οι καλόγεροι του παρελθόντος, όπως ακόμα την ονειρεύονται στα Ιμαλάια, στο Θιβέτ, στη Λαχόρη, στα Αλεουτιανά Νησιά, στην Πολυνησία, στην Ανατολική Ιρλανδία, – τ’ όνειρο των ανθρώπων μπροστά στον κατακλυσμό, πριν να γραφτεί ο λόγος, τ’ όνειρο των σπηλαίων και των ανθρωποφάγων, εκείνων με το διπλό φύλο και τις κοντές ουρές, εκείνων που τους λεν τρελούς, και δεν έχουν τον τρόπο να υπερασπιστούν τον εαυτό τους, γιατί τους συντρίβει ο αριθμός εκείνων, που δεν είναι τρελοί.

Χέρμαν Έσε - Ο λύκος της στέπας

Ο άνθρωπος δεν είναι ικανός για σκέψη υψηλού βαθμού και ακόμα και ο πιο πνευματοποιημένος και καλλιεργημένος, συνηθίζει να βλέπει τον εαυτό του και τον κόσμο μέσα από τα παραμορφωτικά πρίσματα της αυταπάτης και της υπεραπλούστευσης – και πιο πολύ απ’ όλα τον εαυτό του. Γιατί φαίνεται πως υπάρχει μια έμφυτη και επιτακτική ανάγκη σ’ όλους τους ανθρώπους να θεωρούν τον εαυτό σαν μια βασική μονάδα. Όσο συχνά, όσο οδυνηρά κι αν κλονίζεται αυτή η ψευδαίσθηση, πάντα αναστυλώνεται και πάλι. {…}

Κι αν ποτέ η υποψία της πολλαπλής ύπαρξής τους τρυπώσει στο νου ανθρώπων με εξαιρετικές δυνάμεις και ασυνήθιστα λεπτές ευαισθησίες, όπως είναι όλοι οι ιδιοφυείς, και τότε, ξεφεύγοντας από την ψευδαίσθηση της ενιαίας προσωπικότητας αντιληφθούν ότι ο εαυτός είναι καμωμένος από μια πλειάδα εαυτούς, δεν έχουν παρά να πουν κάτι τέτοιο κι αμέσως η πλειοψηφία τους κλειδαμπαρώνει, καλείται η επιστήμη σε βοήθεια, βεβαιώνει σχιζοφρένεια και προστατεύει την ανθρωπότητα από την ανάγκη ν’ ακούσει τη φωνή της αλήθειας από τα χείλη αυτών των άτυχων ανθρώπων. Γιατί λοιπόν να χάσουν τα λόγια τους, γιατί να πουν εκείνο που κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος αντιλαμβάνεται σαν αυτονόητο, όταν και η απλή αναφορά του θεωρείται σαν διατάραξη της κοινής ησυχίας; Έτσι, εκείνος που η σκέψη του φτάνει τόσο μακριά και αντιλαμβάνεται πως η υποτιθέμενη μονάδα του εαυτού είναι τουλάχιστον διπλή, είναι κιόλας μια ιδιοφυΐα και σίγουρα ένα εξαιρετικό και ενδιαφέρον πρόσωπο. Στην πραγματικότητα, ωστόσο κάθε εγώ δεν είναι καθόλου μια μονάδα αλλά ένας πολύπτυχος κόσμος, ένας έναστρος ουρανός, ένα χάος μορφών, καταστάσεων και σταδίων από κληρονομικές δυνατότητες και πιθανότητες. Φαίνεται πως έχει γίνει για όλους μας μια αναγκαιότητα επιτακτική όσο η τροφή και η αναπνοή να θεωρούμε αυτό το χάος σαν μια ενότητα και να μιλάμε για το εγώ μας σαν να ήταν μονοδιάστατο, ολότελα ξεχωρισμένο και παγιωμένο φαινόμενο. Ακόμα κι οι καλύτεροι από μας μοιράζονται αυτή την αυταπάτη.

Ράινερ Μαρία Ρίλκε - Γράμματα σ' ένα νέο ποιητή

Πρέπει να δεχτούμε την Υπόστασή μας όσο γίνεται πιο πλέρια• όλα, ακόμα και το ακατανόητο, πρέπει να ’ναι, εκεί, πιθανά. Κατά βάθος, το μόνο θάρρος που ζητάνε από μας είναι: να σταθούμε θαρρετοί μπροστά στο Αλλόκοτο, το θαυμαστό, το Ανεξήγητο, που μπορεί να ανταμώσουμε. Οι άνθρωποι δείχτηκαν, σ’ αυτό το σημείο, τόσο φοβιτσιάρηδες _ κι αυτό έβλαψε ανείπωτα τη ζωή. Όλα κείνα που ονομάζουνε «φαντασίες» κι «οράματα» , ολόκληρος ο «κόσμος των πνευμάτων» (όπως τον λένε), ο θάνατος, αυτά όλα τα τόσο συγγενικά κι «ομοούσια» με μας πράγματα, τα διώξαμε με την καθημερινή αντίστασή μας, τόσο μακριά απ’ τη ζωή, ώστε οι αισθήσεις μας, που θα μπορούσαν να τα «συλλάβουν», ατροφήσανε και μαράθηκαν. Και δε λέω τίποτα σχετικά με το Θεό. Όμως ο φόβος μπροστά στο Ανεξήγητο, όχι μονάχα φτώχυνε την ύπαρξη του ατόμου, μα περιόρισε ακόμα και τις σχέσεις του ανθρώπου προς τον άνθρωπο, τις τράβηξε έξω απ’ το ποτάμι των απέραντων δυνατοτήτων, για να τις προφυλάξει σε μιαν ήσυχη, σίγουρη γωνιά της ακροποταμιάς. Δε φταίει μονάχα η τεμπελιά, που οι σχέσεις των ανθρώπων επαναλαμβάνονται με τόση ανείπωτη μονοτονία, χωρίς ν’ ανανεώνονται κάθε φορά: φταίει ο φόβος μας μπροστά σε κάτι καινούργιο, που δε μπορούμε να προμαντέψουμε ποιο θα είναι το τέλος του και που δεν έχουμε το κουράγιο ν’ αναμετρηθούμε μαζί του. Όμως, μονάχα εκείνος που είναι προετοιμασμένος για όλα, που δεν αρνιέται τίποτα, ούτε και το αίνιγμα – μονάχα αυτός θα ζήσει τις σχέσεις ανθρώπου προς άνθρωπο σ’ όλη τους τη ζωντάνια, και σύγκαιρα, θα φτάσει ως το βάθος της δικιάς του ύπαρξης. Γιατί αν στοχαστούμε την ύπαρξη του ατόμου σαν ένα μεγάλο ή μικρό δωμάτιο, είναι ολοφάνερο πως οι περισσότεροι δεν έμαθαν να γνωρίζουν παρά μια μονάχα γωνιά του δωματίου τους, μια θέση κοντά στο παράθυρο, μια λουρίδα όπου πηγαινοέρχονται. Έτσι βρίσκονται σε μια κάποια ασφάλεια. Κι ωστόσο, πόσο πιο ανθρώπινη είναι κείνη η γεμάτη κινδύνους «έλλειψη ασφάλειας», που σπρώχνει τους φυλακισμένους, στις ιστορίες του Πόε, να εξερευνούν με τα δάχτυλά τους τα τρομαχτικά μπουντρούμια τους, και να νιώθουν πέρα ως πέρα όλους τους ανείπωτους τρόμους της φυλάκισής τους εκεί μέσα.

Μετάφραση Μάριου Πλωρίτη - Εκδόσεις Ίκαρος