Η «Μήδεια» του Ευριπίδη: ο κλήρος της γυναίκας φόνισσας

Ο Ευριπίδης, ένας από τους μεγάλους μας τραγωδούς, υπήρξε ένας άνθρωπος  με εξαιρετική διανοητική δύναμη, δραματική δεξιοτεχνία, οξύνοια, κατανόηση, θάρρος και φαντασία. Ήταν αυτός που εισχώρησε βαθύτερα από κάθε ομότεχνό του στον εσωτερικό κόσμο των γυναικών, περιγράφοντας και αναλύοντας με θαυμαστή ψυχολογική ακρίβεια τα συναισθήματα, τα πάθη και τις ψυχικές αντιδράσεις των ηρωίδων του. Το ήθος και ο χαρακτήρας τους αναλύονται από τον κορυφαίο μας ποιητή πιστότατα και πειστικότατα. Τα γυναικεία του πρόσωπα είναι ολοκληρωμένα θεατρικά πρόσωπα, θα λέγαμε, ενώ η μεγάλη πνευματική ανησυχία είναι κυρίως η σφραγίδα του ανθρώπου και του έργου του Ευριπίδη.

«Χρόνος δεσμώτης και χρόνος λυόμενος»

Ευδαίμων και ποιητικός ο νέος  χρόνος! Όπου ποίηση εννοείται «όχι μόνο η σύνθεση στίχων αλλά και η ανασύνθεση ζωής μεταφορικά και κυριολεκτικά».

“TΟΝ ΕΚΛΕΙΣΑΜΕ σ’ ένα μικρό κουτί μεταλλικό που τ’ ονομάσαμε «ωρολόγιον», και ησυχάσαμε. Όμως αυτό το κλασικό τικ τακ που απασχολούσε τους παλαιούς μυθιστοριογράφους μπορεί να είναι μέτρηση, μπορεί και διαμαρτυρία. Τίνος είναι, ο ένας του άλλου, δεσμώτης; Ποιος μας έδωσε το δικαίωμα να κάνουμε τον ήλιο τον ανίδεο μετρητή μας; Και τι ’ναι τα ημερονύχτια; Κέρματα που τα ρίχνουμε σ’ ένα τρύπιο κουμπαρά;

Κώστας Καρυωτάκης - γνήσιος και βαθιά αισθαντικός

(Τρίπολη 1896 - Πρέβεζα 1928)

 Ποιητής της νεορομαντικής και νεοσυμβολιστικής σχολής του Μεσοπολέμου και ο πιο αντιπροσωπευτικός της εποχής του. Ο Καρυωτάκης δεν έζησε ποτέ στη γενέτειρά του Τρίπολη λόγω του επαγγέλματος του πατέρα του, ο οποίος  ως δημόσιος υπάλληλος μετεκινείτο σε διάφορες πόλεις. Τελείωσε τη Νομική Σχολή Αθηνών και αναζητώντας δημόσιο διορισμό τοποθετήθηκε στη Νομαρχία Σύρου και έπειτα νομαρχεύων στην Άρτα. Στη συνέχεια πέτυχε μετάθεση για την Αθήνα όπου υπηρέτησε στη Νομαρχία Αττικής και στο υπουργείο Προνοίας. Ακολούθησαν διάφορες αποσπάσεις και μεταθέσεις του, με προτελευταία την Πάτρα και τελευταία την Πρέβεζα. Έζησε κάτω από την απειλή της ωχράς σπειροχαίτης, επιστημονική ονομασία που ο ίδιος χρησιμοποιούσε, και η οποία προκαλεί τη σύφιλη. Το επώνυμο αυτό το είχε πάρει ο  παππούς του, ένας πλούσιος και επιτυχημένος κτηματίας νοικοκύρης ο οποίος, όταν ήταν μικρός είχε μείνει ορφανός στη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης και αναγκάστηκε να καταφύγει σε ένα χωριουδάκι, τα Καργιώτικα, κοντά στη Συκιά Κορινθίας. Εκεί έκανε κάθε είδους δουλειά για να ζήσει και οι ντόπιοι τον φώναζαν Το καημένο το καργιωτάκι. Έτσι, του έμεινε το επώνυμο.

Αντιγόνη του Σοφοκλή – μάθημα αντίστασης στην αυθαιρεσία της εξουσίας

Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής είχε τη φαεινή ιδέα να προτείνει την κατάργηση από το ωρολόγιο πρόγραμμα γενικής παιδείας της Β' Λυκείου του κειμένου της Αντιγόνης του Σοφοκλή, που μέχρι σήμερα διδάσκεται από το πρωτότυπο επί δίωρο σε όλες τις γενεές  επί γενεών των μαθητών που φοιτούν στην αντίστοιχη τάξη εδώ και όσο θυμόμαστε. Θεώρησε περιττή και ανούσια τη μεταλαμπάδευση στα παιδιά υπέρτατων νοημάτων που το έργο αυτό επαγγέλλεται εδώ και δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Ευτυχώς, οι φιλόλογοι, που συνεχώς κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου στα θέματα Αρχαίων Ελληνικών και Ιστορίας, αντέδρασαν δυναμικά και ανάγκασαν το υπουργείο Παιδείας να ανακρούσει πρύμναν. Αλλιώς θα αποχαιρετούσαμε και την Αντιγόνη, ένα έργο-πρότυπο που ενέπνευσε και εμπνέει την πολιτισμένη ανθρωπότητα, όπως τονίζει σε ανακοίνωσή της η Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων. Ο εξοβελισμός της Αντιγόνης θα συμπλήρωνε το ήδη υπάρχον έλλειμμα παιδείας και θα μας άφηνε χωρίς άλλη μια μαθητεία στην αντίσταση απέναντι στις αυθαιρεσίες της εκάστοτε εξουσίας και χωρίς ανάδειξη της αγάπης ως υπέρτατης αξίας. Ιδέες που στην εποχή μας αναζητώνται με τον φανό.

Γιάννης Ρίτσος, αλήθειες με νοσταλγία...

Όσο περνάν τα χρόνια τόσο οι παλιοί γνωστοί μας απομακρύνονται ο ένας απ’ τον άλλον. Οι άνθρωποι γίνονται περισσότερο κοινωνικοί και λιγότερο ανθρώπινοι. Χάνουν τις ιδιομορφίες τους, τα ιδιαίτερα προτερήματα και τα ελαττώματά τους· σχεδόν ισοπεδώνονται. Οι φιλίες μαραίνονται.
Και το περίεργο είναι πως εξωτερικά, στη συμπεριφορά τους, οι άνθρωποι μοιάζουν περισσότερο (ακόμη και στα κοστούμια τους και στη χτενισιά τους), σα να καταργηθήκανε οι διαφορές τους, κι όμως τώρα ακριβώς νιώθεις πως οι διαφορές τους αυξήθηκαν, κι όλοι τους χωρισμένοι με διαδοχικά κάθετα στρώματα τυπικότητας κι ευγενικής ψυχρότητας.

Μια συνέντευξη του Κωστή Παλαμά

Είναι μια σπάνια συνέντευξη που πήραν οι δημοσιογράφοι της εφημερίδας «Αθηναϊκά Νέα» το 1936, σε συνέχεια πολλών άλλων που είχαν δώσει την εποχή εκείνη μεγάλες προσωπικότητες της Αθήνας στην εφημερίδα. Μια συνέντευξη του κορυφαίου ποιητή μας Κωστή Παλαμά (Πάτρα 1859 - Αθήνα 1943), ο οποίος, εντυπωσιακά λακωνικός στις απαντήσεις του, εκφράζεται καταφανώς με περισσή απλότητα, παρρησία και ειλικρίνεια.
Η συνέντευξη προέρχεται από το ιστολόγιο «Παλιά Αθήνα», του συγγραφέα Θωμά Σιταρά:

-Τι γράφετε τώρα;

Δύσκολα τώρα γράφω∙ ως την τελευταία μου στιγμή θα με απασχολούν τα ποιήματά μου.

-Πότε πρωτοδημοσιεύσατε έργο σας;

-Πολλά χρόνια πριν από τον πρώτο ποιητικό τόμο «Τα τραγούδια της πατρίδος» (1885), στο ημερολόγιο του Ειρηναίου Ασωπείου εδημοσιεύτηκε ένα μου ποίημα∙ «το Γιούλι».

Επιλέγοντας την «Ασκητική» του Καζαντζάκη

Δε ζυγιάζω, δε μετρώ, δε βολεύουμαι! Ακολουθώ το βαθύ μου χτυποκάρδι.

Δεν είμαι ο κατάδικος που τον πότισαν κρασί για να θολώσει το μυαλό του.

με λαγαρά τα φρένα, νηφάλιος, δρασκελώ το ανάμεσα στους δυο γκρεμούς μονοπάτι.

Και μάχουμαι πώς να γνέψω στους συντρόφους, προτού πεθάνω. Να τους δώσω το χέρι μου, να προφτάσω να συλλαβίσω και να τους ρίξω έναν ακέραιο λόγο. Να τους πω τι φαντάζουμαι πως είναι τούτη η πορεία. και κατά πού ψυχανεμίζουμαι πως πάμε. Και πως ανάγκη να ρυθμίσουμε όλοι μαζί το περπάτημα και την καρδιά μας.

Ένα σύνθημα, σα συνωμότες, ένα λόγο απλό να προφτάσω να πω στους συντρόφους!

Ας ενωθούμε, ας πιαστούμε σφιχτά, ας σμίξουμε τις καρδιές μας, ας δημιουργήσουμε εμείς, όσο βαστάει ακόμα η θερμοκρασία τούτη της Γης, όσο δεν έρχουνται σεισμοί, κατακλυσμοί, πάγοι, κομήτες να μας εξαφανίσουν, ας δημιουργήσουμε έναν εγκέφαλο και μιαν καρδιά στη Γης, ας δώσουμε ένα νόημα ανθρώπινο στον υπερανθρώπινον αγώνα!

Μ. Καραγάτσης - μια πληθωρική συγγραφική φύση

(Αθήνα 1908-1960)

Από τους αξιολογότερους πεζογράφους της Γενιάς του ’30. Το πραγματικό του όνομα ήταν Δημήτρης Ροδόπουλος. Εμπνεύσθηκε το λογοτεχνικό του ψευδώνυμο από το δέντρο καραγάτσι (δεντοφτελιά) κάτω από το οποίο διάβαζε στην αυλή της εκκλησίας όταν βρισκόταν στο εξοχικό του στη Ραψάνη. Το γράμμα Μ. του μικρού ονόματος προέρχεται από το Μίτια (Δημήτρης στα ρωσικά) που τον φώναζαν οι φίλοι του λόγω της αδυναμίας του στον Ντοστογιέφκσι και δη στους Αδελφούς Καραμαζόφ.

Έγραψε περίπου 25 συνολικά βιβλία [Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν,  Γιούγκερμαν, Χίμαιρα, Το χαμένο νησί, Νυχτερινή ιστορία, Ο Κοτζάμπασης του Καστρόπυργου, Τα στερνά του Μίχαλου, Η μεγάλη λιτανεία (πρώτο κρατικό βραβείο διηγήματος 1956), Ο κίτρινος φάκελος, Σέργιος και Βάκχος, Το 10 που παρέμεινε λειψό κ.ά.). Μαζί με τους Ηλία Βενέζη, Στράτη Μυριβήλη και Άγγελο Τερζάκη συνέγραψε το 1958 εκ περιτροπής σε συνέχειες στην εφημερίδα «Ακρόπολις» μυθιστόρημα το οποίο αργότερα κυκλοφόρησε αυτοτελώς με τον τίτλο «Το μυθιστόρημα των τεσσάρων».

Μενέλαος Λουντέμης - σύντροφος των παιδικών εκείνων χρόνων

(Αγία Κυριακή, Ανατολική Θράκη 1906 – Αθήνα 1977). Ψευδώνυμο του Δημήτρη Βαλασιάδη. Ένας λυρικός και από τους πιο πολυδιαβασμένους συγγραφέας, που στα διηγήματα και στα μυθιστορήματά του παρουσιάζει έναν κόσμο με κοινωνικό ρεαλισμό, που λέγεται ότι  είναι πια ξεπερασμένος. Οι κοινωνικές ανισότητες, η φτώχεια, η αδικία, και ο ανεκπλήρωτος έρωτας κινούνται γύρω από τα μυθιστορήματά του με όχι επαγγελματική γραφή, αλλά με μια βαθιά επιθυμία να παρουσιάσει την πραγματικότητα. Πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση και εντάχθηκε στο ΕΑΜ, όπου διετέλεσε και γραμματέας της οργάνωσης διανοουμένων. Εξορίσθηκε στη Μακρόνησο και στον Άι Στράτη. Από το 1958 ως τη μεταπολίτευση (1974) έζησε αυτοεξόριστος στη Ρουμανία.

Τα πλοία δεν άραξαν, Της γης οι αντρειωμένοι, Το ρολόι του κόσμου χτυπάει μεσάνυχτα,

Συννεφιάζει, Οι κερασιές θα ανθίσουν φέτος, Τότε που κυνηγούσα τους ανέμους, το ευπώλητο Ένα παιδί μετράει τ' άστρα, και πολλά άλλα, διαβάστηκαν και συντρόφεψαν πολύ τη νεολαία κατά τις δεκαετίες του 1950, του 1960 και του 1970.

Γιάννης Σκαρίμπας

(Αγία Ευθυμία Παρνασσίδας 1893 - Χαλκίδα 1985)
Πολέμιος  της λεγόμενης ακαδημαϊκής διανόησης, πεζογράφος, και ποιητής, λειτούργησε αυτόνομα με ένα έργο θαυμάσιο και ιδιότυπο ενώ αμφισβητήθηκε από πολλούς. Με όμορφο περίτεχνο και γνήσιο ελληνικό λόγο και γραφίδα απεριόριστη με πλαστικότητα και μουσικότητα, μακρυγιανναίικος ή κολοκοτρωναίικος όπως λέει και ένας βιογράφος του. Ένα μεγάλο παιδί παρά τη λογοτεχνική του ωριμότητα. Έχει αφήσει ένα ομιχλώδες τοπίο για τη ζωή του το οποίο δημιούργησε προβλήματα στους μελετητές του, χρησιμοποιώντας πολλά ψευδώνυμα και δίνοντας ο ίδιος αντιφατικές πληροφορίες όσον τον αφορούσε. Διηγήματά του: Ο καπτάν Σουρμελής ο Στουραΐτης (1930), Καημοί στο Γριπονήσι και μυθιστορήματα: Το θείο Τραγί (1932), Μαριάμπας (1935), Το σόλο του Φίγκαρω (1938). Από τα ίδια στοιχεία με την πεζογραφία του, μαζί με υπονομευόμενο συναίσθημα και μελαγχολία  διακρίνεται και η ποίησή του: Εαυτούληδες, Ουλαλούμ, Βοϊδάγγελοι. Έγραψε επίσης και θεατρικά έργα.

«Η ποίηση του Σκαρίμπα παραμένει εν πολλοίς αδιερεύνητη από την κριτική, ανήκει όμως στο ίδιο σύμπαν με το πεζογραφικό του έργο», λέει στην εφημερίδα το «Βήμα» (12.1.2012) η Κατερίνα Κωστίου, η οποία επιμελήθηκε την πρόσφατη επανέκδοση της συλλογής του «Άπαντες στίχοι 1936-1970» (Νεφέλη, 2010), στην οποία συγκεντρώνονται οι συλλογές «Ουλαλούμ» (1936), «Οι εαυτούληδες» (1950), «Βοϊδάγγελοι» (1968). Εξεζητημένα θέματα, κατακερματισμένο ύφος, αιρετική γλώσσα, ανατρεπτική διάθεση είναι τα χαρακτηριστικά της ρηξικέλευθης πεζογραφίας του που ανανέωσε τον ελληνικό αφηγηματικό λόγο.

Γεώργιος Βιζυηνός - Το αμάρτημα της μητρός μου

(Βιζύη, Ανατολική Θράκη, 1849 - Αθήνα 1896). Ποιητής και πεζογράφος της Γενιάς του 1880, εισηγητής του ηθογραφικού διηγήματος και της στροφής του νεοελληνικού διηγήματος προς τις λαϊκές παραδόσεις και τον ψυχογραφικό ρεαλισμό. Η θητεία του Γ. Βιζυηνού στην ψυχολογία και η επαφή με τα ευρωπαϊκά λογοτεχνικά ρεύματα τον επηρέασαν, και χωρίς παράδοση, έθεσε τις βάσεις της νεοελληνικής διηγηματογραφίας, συνθέτοντας έργα ικανά να δώσουν μια εικόνα του ανθρώπινου δράματος, όπου ο μύθος, η πλοκή και τα πρόσωπα κινούνται και συμπλέκονται με τη δύναμη του μοιραίου. Από το 1892-1896 ήταν έγκλειστος στο Δρομοκαΐτειο. (Το αμάρτημα της μητρός μου, Ποίος ήτο ο φονεύς του αδελφού μου, Το μόνον της ζωής μου ταξίδιον, Μοσκώβ-Σελήμ). Τα πρόσωπα των διηγημάτων του, αυτοβιογραφούμενος, είναι οι δικοί του άνθρωποι που τον σημάδεψαν στη ζωή του. Έγραψε επίσης λαογραφικές, φιλοσοφικές και άλλες μελέτες.

Το αμάρτημα της μητρός μου

Δύο αμαρτήματα της μητέρας, παράβαση του ηθικού ή του θείου νόμου, ένα παλιό, όπου όταν γύρισε από ένα γλέντι και πήγε να θηλάσει το παιδί της αποκοιμήθηκε με αποτέλεσμα να το «πλακώσει» και να πεθάνει. Το δεύτερο είναι στον ζωντανό χρόνο της αφήγησης όταν στην εκκλησία που πηγαίνει προσεύχεται στον Θεό να πάρει τα αγόρια της καλύτερα και να αφήσει το κορίτσι της την Αννιώ που είναι βαριά άρρωστη. Σε μια γλώσσα λόγια, την καθαρεύουσα, με λέξεις και τύπους από τη λαϊκή, εκτυλίσσεται ένα ανθρώπινο δράμα με αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο, με απότομο τέλος χωρίς επίλογο, γεμάτο ανθρωπιά και τρυφερότητα.

Κώστας Ταχτσής - Το τρίτο στεφάνι

(Θεσσαλονίκη 1927 - Αθήνα 1988). Με το μοναδικό του μυθιστόρημα έκανε γκελ στις ψυχές των μικροαστών, ακριβώς όπως ο ίδιος o Kώστας Ταχτσής «έκανε γκελ στην άβυσσο», κατά τη διεισδυτική παρατήρηση του Γιάννη Τσαρούχη. Σαράντα επτά χρόνια μετά την κυκλοφορία του, «Το τρίτο στεφάνι» του Κώστα Ταχτσή εξακολουθεί να διαβάζεται, να συζητιέται, να γοητεύει, να εμπνέει, να προκαλεί. Αρχικά απορρίφθηκε από τους εκδότες, κυκλοφόρησε σε αυτοέκδοση το 1962, και άρχισε να γίνεται γνωστό μετά το 1970, όταν βρήκε στέγη στην εγκυρότητα των εκδόσεων «Ερμής». […]
Η ζωή του Κώστα Ταχτσή  θα μπορούσε από μόνη της να είναι ένα γοητευτικό μυθιστόρημα. Ο Ταχτσής χαρακτηρίστηκε ατίθασος, προκλητικός, εστέτ, γοητευτικός, ριψοκίνδυνος. Από τα παιδικά του χρόνια στη Θεσσαλονίκη, μέχρι την ειδεχθή δολοφονία του στο σπίτι του Κολωνού, τον Αύγουστο του 1988, έζησε σε σαλόνια και σε καταγώγια, έκανε δεκάδες επαγγέλματα, συναναστράφηκε με καλλιτέχνες, διανοούμενους και ανθρώπους του περιθωρίου. Λέει ο ποιητής Νάνος Βαλαωρίτης: «Η ζωή του Ταχτσή ήταν μια τέτοια αγωνιώδης αναζήτηση, έμμονη, φανατική, επίμονη, της πιο επαίσχυντης αλήθειας, ώστε να βγει απ’ αυτήν το λουλούδι της μοναδικής γραφής. [...] Και παρ’ όλο που ήταν με κάποιον τρόπο αριστοφανικός, δεν ήταν ποτέ παρωδικός. Παρωδία ήταν η ζωή του», Ηταν «αλήτης και κύριος», κατά την εύστοχη παρατήρηση του συγγραφέα Βαγγέλη Ραπτόπουλου.

Βασίλης Μαραγκός - Το προσωπείο του χρόνου

(Αθήνα 1963). Εργάστηκε σε διάφορες πόλεις της Ευρώπης ενώ τα τελευταία χρόνια διαμένει στις Βρυξέλλες. Έχει μεταφράσει από τα βουλγαρικά έργα των ποιητών Λιουμπομίρ Λέβτσεφ, Στέφαν Γκέτσεφ, Τσβετάνκα Ελένκοβα και από τα πολωνικά του Άνταμ Ζαγκαγιέβσκι.  Έχει δημοσιεύσει δοκίμια με αναφορά στις ελληνοβουλγαρικές πολιτιστικές σχέσεις και σε προσωπικότητες του χώρου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, και το βιβλίο: Παΐσιος Χιλανδαρινός και Σωφρόνιος Βράτσης. Από την Ορθόδοξη Ιδεολογία στη Διάπλαση της βουλγαρικής ταυτότητας, Αθήνα 2009.

Το προσωπείο του χρόνου –πρώτο ποιητικό έργο του Βασίλη Μαραγκού– είναι μια περιδιάβαση στο οικείο και αυχμηρό τοπίο  της ανθρώπινης διάρκειας. Ποιητικά γυμνάσματα με φιλοσοφική και λυρική διάθεση και «ψελλίσματα της ψυχής»  συνοδεύουν το ταξίδι από ένα διαρκώς μεταμορφούμενο παρελθόν, έρμαιο της  μνήμης και της λήθης, προς ένα αβέβαιο αλλά αναπόδραστο μέλλον . 

Ανάμεσα στις φωνές εκείνων που μελετούν πώς να δαμάσουν το χρόνο, πώς να αντιμετωπίσουν τη φευγαλέα του πραγματικότητα, ξεπροβάλλει το ποιητικό Εγώ που αναζητώντας την αλήθεια επικαλείται την αρωγή του άχρονου ή του πυκνού σύμπαντος χρόνου, την αίσθηση

Ότι ο χρόνος σταματά

Ότι η στιγμή αιωρείται και σε περιμένει
Να παίξετε μαζί στην παιδική αιώρα της

και διακηρύσσει την πίστη του στον λόγο της ψυχής. Ο χρόνος ωστόσο παραμένει ο φρουρός του ανθρώπου στη γη, τιμωρός των λαθών του αλλά και εκκολαπτήριο νέας ζωής.

Από το σύνολο της διάφανης λογοτεχνικής γραφής του Β. Μαραγκού σταχυολογήσαμε δύο ποιήματα:

Στρατής Τσίρκας

(Κάιρο 1911 - Αθήνα 1980). Λογοτεχνικό ψευδώνυμο του  Γιάννη Χατζηανδρέα. Διηγηματογράφος και μυθιστοριογράφος από τους αξιολογότερους της μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ελληνικής πεζογραφίας. Τρία στοιχεία συνθέτουν την προσωπικότητα του συγγραφέα και ανθρώπου: ο μαχόμενος διανοούμενος, ο ρεαλιστής, και ο ποιητής και ονειροπόλος. Μυθιστορήματά του η τριλογία Ακυβέρνητες Πολιτείες, Χαμένη Άνοιξη, 1976. Έγραψε επίσης διηγήματα (Νουρεντίν Μπόμπα) και κριτικές μελέτες (Ο πολιτικός Καβάφης).

Μαζί με τον Νίκο Καββαδία.

Η ΑΡΙΑΓΝΗ (1962) είναι το δεύτερο από τα τρία βιβλία που αποτελούν το μυθιστόρημα Ακυβέρνητες Πολιτείες το οποίο προκάλεσε πρωτοφανή αντιπαράθεση γύρω από ένα λογοτεχνικό έργο με κέρδος αναμφισβήτητα την ίδια τη λογοτεχνία.Τα άλλα δύο είναι «Η Λέσχη» 1961 και «Η Νυχτερίδα» 1965. Η δράση εκτυλίσσεται. διαδοχικά, στην Ιερουσαλήμ, στο Κάιρο και στην Αλεξάνδρεια. Κεντρικό πρόσωπο και στα τρία: ο Σιμωνίδης ή Καλογιάννης, ανθυπολοχαγός των ελληνικών στρατιωτικών τμημάτων που είχαν σχηματιστεί στην Αίγυπτο, μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τους Γερμανούς. Οι πολιτικές συγκρούσεις, το ελληνικό στοιχείο των παροικιών, καθώς και το κοσμοπολίτικο κλίμα της Μέσης Ανατολής κυριαρχούν στο μυθιστόρημα..

Στράτης Μυριβήλης - Η Ζωή εν Τάφω, 1931

(Συκαμνιά Λέσβου1892- Αθήνα 1969). Πραγματικό όνομα Ευστράτιος Σταματόπουλος. Πεζογράφος από τους πιο σημαντικούς της γενιάς του, δημοσιογράφος, εκδότης εφημερίδων και από το 1958 ακαδημαϊκός. Πολέμησε στους Βαλκανικούς Πολέμους  ως εθελοντής και στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μυθιστορήματά του: Κόκκινες Ιστορίες, Η Ζωή εν Τάφω, Δασκάλα με τα χρυσά μάτια, Το γαλάζιο βιβλίο, και η νουβέλα Ο Βασίλης ο Αρβανίτης.

Απόσπασμα από τη Ζωή εν Τάφω (ένα αντιπολεμικό και ανθρωπιστικό έργο)

{...} Ήταν ένα λουλούδι εκεί! Συλλογίσου. Ένα λουλούδι είχε φυτρώσει εκεί μέσα στους σαπρακιασμένους γεώσακους. Και μου φανερώθηκε έτσι ξαφνικά τούτη τη νύχτα που 'ναι γιομάτη θάματα. Απόμεινα να το βλέπω σχεδόν τρομαγμένος. Τ' άγγισα με χτυποκάρδι, όπως αγγίζεις ένα βρέφος στο μάγουλο. Είναι μια παπαρούνα. Μια τόση δα μεγάλη, καλοθρεμμένη παπαρούνα, ανοιγμένη σαν μικρή βελουδένια φούχτα.

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης - Τ᾿ ἀερικὸ στὸ δέντρο

(Σκιάθος 1851-1911)

Ο «άγιος των γραμμάτων», ασκητικός και θρησκευόμενος, ζούσε ως «κοσμοκαλόγερος».

Από τους μεγαλύτερους πεζογράφους μας, με μια ιδιάζουσα, όμορφη και ακτινοβολούσα γλώσσα. Στην Αθήνα εργάσθηκε ως δημοσιογράφος και μεταφραστής σε περιοδικά και εφημερίδες, όπου και δημοσίευε τα έργα του.

Τα μυθιστορήματά του: Η μετανάστις, Η Γυφτοπούλα, Οι έμποροι των εθνών. Είναι όμως περισσότερο γνωστός για τα διηγήματά του, (Η φόνισσα, Όνειρο στο κύμα) που άλλοτε με ρεαλισμό και άλλοτε με αυτοβιογραφικό τρόπο παρουσιάζει τη ζωή των απλών ανθρώπων και την όμορφη πατρίδα του, τη Σκιάθο.

{...} Κάτω στὰ Βουρλίδικα, καθὼς κατηφορίζεις ἀπὸ τίς Βίγλες, ἀνάμεσα Πλατάνου καὶ Πετράλωνα, σιμὰ στῆς Γανωτίνας τὸν Μύλον, ἐκεῖ κατεβαίνει τὸ ῥεῦμα, χείμαῤῥος, νᾶμα, δρόσος καὶ ἴαμα, ἀπὸ τὰ ὄρη τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖ εὐφροσύνη ὀρνέων, ἐπαύλεις Σειρήνων, καὶ καλάμη καὶ χλόη· ἐκεῖ τὸ ὄμμα ἀπολαύει γωνίαν παραδείσου, καὶ ἡ ψυχὴ δροσίζεται ὡς σώφρων Ἄννα, κινοῦσα τὰ χείλη εἰς προσευχήν, χωρὶς ν᾿ ἀκούεται ἡ φωνή της, φωνὴ μυστηριωδῶς ψιθυρίζουσα εἰς τὴν καρδίαν: «Σὺ ἐποίησας πάντα τὰ ὡραῖα τῆς γῆς, θέρος καὶ ἔαρ, σὺ ἔπλασας αὐτά».

Ανδρέας Καρκαβίτσας - Η Γοργόνα

Με το μπρίκι του καπεταν Φαράση αρμένιζα μισοκάναλα εκείνη τη νύ­χτα. Σπάνια νύχτα! πρώτη και τελευταία θαρρώ στη ζωή μου. Τι είχαμε φορτωμένο; Τι άλλο από σιτάρι. Πού πηγαίναμε; Πού αλ­λού από τον Πειραιά. Πράματα και τα δυο που τα έκαμα το λιγότερο είκοσι φορές. Μα εκείνη τη βραδιά ένιωθα τέτοιο πλάκωμα στην ψυχή, που κινδύνευα να λιγοθυμήσω. Δεν ξέρω τι μου έφταιγε· θες η γαληνεμένη θάλασσα, θες ο ξάστερος ουρανός, θες το τσουχτερό λιοπύρι· δεν μπορώ να ειπώ. Μα είχα τόσο βαριά την ψυχή, ήβρεσκα τόσο σαχλοπλημμυρισμένη τη ζωή, που αν με άρπαζε κανείς να με ρίξει στο νερό, «όχι!» δε θα ’λεγα.

Ο ήλιος ήταν ώρα βασιλεμένος. Τα χρυσοπόρφυρα συγνεφάκια, που συντρόφευαν το βασίλεμά του, σκάλωσαν κάπου μαύρα σαν μεγάλες καπνιές. Ο Αποσπερίτης έλαμψε κρυσταλλόχιονο μέσα στα σκούρα. Φάνηκαν ψηλά οι αστερισμοί ένας κι ένας. Τα νερά κάτω πήραν εκείνο το λευκοσκότεινο χρώμα, το κρύο και λαχταριστό του ατσαλιού. Το ναυτόπουλο άναψε τα φανάρια· ο καπετάνιος κατέβηκε να κοιμηθεί· ο Μπούλμπερης έκατσε στο τιμόνι. Ο Μπραχάμης, ο σκύλος μας, κουλουριάστηκε στη ρίζα του αργάτη να ησυχάσει και κείνος.

Ασκητική του Ν. Καζαντζάκη - Δεύτερο Χρέος

Δε δέχουμαι τα σύνορα, δε με χωρούν τα φαινόμενα, πνίγουμαι! Την αγωνία τούτη βαθιά, αιματερά να τη ζήσεις, είναι το δεύτερο χρέος.

Ο νους βολεύεται, έχει υπομονή, του αρέσει να παίζει. μα η καρδιά αγριεύει, δεν καταδέχεται αυτή να παίξει, πλαντάει και χιμάει να ξεσκίσει το δίχτυ της ανάγκης.

Να υποτάξω τη γης, το νερό, τον αγέρα, να νικήσω τον τόπο και τον καιρό, να νιώσω με ποιους νόμους αρμολογούνται κι έρχουνται και ξανάρχουνται οι αντικαθρεφτισμοί που ανεβαίνουν από την πυρωμένην έρημο του νου, τι αξίαν έχει;

Ένα μονάχα λαχταρίζω: Να συλλάβω τι κρύβεται πίσω από τα φαινόμενα, τι είναι το μυστήριο που με γεννάει και με σκοτώνει, κι αν πίσω από την ορατή ακατάπαυτη ροή του κόσμου κρύβεται μια αόρατη ασάλευτη παρουσία.

Αν ο νους δεν μπορεί, δεν είναι έργο του να επιχειρήσει πέρα από τα σύνορα την ηρωικήν απελπισμένην έξοδο, να ΄ταν να μπορούσε η καρδιά μου!