Βίνσεντ βαν Γκογκ - Το εσωτερικό αποτύπωμα στον καμβά με φόντο τον έξω κόσμο

(Χρόουτ-Ζίντερτ, Βραβάντη 1853 - Ουβέρ-συρ-Ουάζ 1890)
Ο τόσο σημαντικός Ολλανδός ζωγράφος (η ορθή προφορά του ονόματός του είναι Φαν Χοχ) υπήρξε μια ανήσυχη φύση και έζησε μια σύντομη και τραγική ζωή.
Η εικόνα που δίνεται γενικά στους καλλιτέχνες ως παρανοϊκές μεγαλοφυΐες με αδυσώπητο πεπρωμένο, στον Βαν Γκογκ ενσαρκώνεται πλήρως, τρέφοντας πλουσιοπάροχα τη φιλολογία με τον θρύλο του.
Έδωσε ολοκληρωτικά τον εαυτό του στην αρχή στη θρησκεία αφού έλαβε θεολογικές σπουδές και ανέλαβε ιεροκήρυκας μέχρι αυτοθυσίας στους ανθρακωρύχους του Μποριναίζ. Κατόπιν αφοσιώθηκε στη ζωγραφική, με μια οδυνηρή και βίαιη ένταση, που έφθανε στον παροξυσμό. Διοχέτευσε όλες του τις δυνάμεις στο σχέδιο, αναζητώντας την αλήθεια για τον άνθρωπο και την απελπιστική του μοίρα μέσα στις προσωπογραφίες, τα τοπία και τις νεκρές φύσεις.
Διαχωρίζοντας την αρρώστια του, για την οποία μπορεί να μιλήσει ψυχρά μόνο η ιατρική επιστήμη, βλέπουμε στο έργο του την ασφυξία και την έντονη πάλη ενός ανθρώπου απέναντι σε έναν κόσμο που τον αρνήθηκε, μια κοινωνία που εκείνη την εποχή, της βιομηχανοποίησης και των κοινωνικών της συνεπειών, εξύφαινε την υποδούλωση και την αποδόμηση του ανθρώπου. Εκείνο που πρέπει να επισημανθεί είναι ότι χάριν της ευαισθησίας του και της ιδιαίτερης αντίληψής του είχε μια ξεχωριστή ικανότητα να συλλαμβάνει την κάθε λεπτομέρεια στο οπτικό του πεδίο.

Ραφαήλ. Ο πρίγκιπας των ζωγράφων της κλασικής Αναγέννησης

Ουρμπίνο 1483 - Ρώμη 1520

Κορυφαίος και μεγαλοφυής Ιταλός ζωγράφος της ώριμης Αναγέννησης – το πλήρες όνομά του στα Ιταλικά είναι Ραφαέλο Σάντι ή Σάντσο. Στις συνθέσεις του κυριαρχεί η δραματική ένταση συνδυασμένη με αρμονία,  ισορροπία, τέλεια και αδιατάρακτη τάξη. Με αυτή την έννοια, το έργο του μπορεί να χαρακτηριστεί ως η αποκορύφωση του κόσμου του ανθρωπισμού και της Αναγέννησης, η οποία σημειώνεται ενώ μαίνονταν τα ιστορικά γεγονότα, καρπός συμβάντων και ιδεών μέσα σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα, και ο δημιουργός του ήταν ένας νέος άνθρωπος που έπρεπε να αναμετρηθεί και να ζήσει με δύο γίγαντες του μεγέθους του Λεονάρντο ντα Βίντσι και του Μιχαήλ Αγγέλου. Η δόξα και η ιστορική λειτουργία του Ραφαήλ ήταν ότι βρήκε τον «τρίτο δρόμο», ο οποίος ήταν ταυτόχρονα σύνθεση και υπέρβαση των καλλιτεχνικών ανακαλύψεων της εποχής του. Θαυμάζεται τόσο για τις ευλύγιστες φόρμες του και την άνετη σύνθεση όσο και για την παραστατική απόδοση του νεοπλατωνικού ιδεώδους του ανθρώπινου μεγαλείου.

Βασίλι Καντίνσκι: μυστηριακός, συμβολικός κώδικας στην τέχνη

Μόσχα 1866 - Νεϊγύ συρ Σεν 1944.

«Ελπίζω τελικά οι άνθρωποι να καταλάβουν τι κρύβεται πίσω από τους πίνακές μου και να μην αρκούνται να λένε ότι χρησιμοποιώ τρίγωνα και κύκλους».

Ένας μεγάλος ζωγράφος, συγγραφέας δοκιμίων για τη θεωρία της τέχνης και καθηγητής. Ο Βασίλι Βασιλίεβιτς Καντίνσκι, για πολλούς λόγους, θεωρείται ο τολμηρότερος επαναστάτης στην τέχνη κατά τον 20ό αιώνα και ο δημιουργός της καθαρής αφαίρεσης, στη μοντέρνα ζωγραφική. Η βάση της τεχνικής του ήταν κυρίως μια πνευματική ενόραση που, μαζί με το μαθηματικό του ενδιαφέρον, διαμόρφωσαν το χαρακτηριστικό αφηρημένο (συγκεκριμένο, το έλεγε ο ίδιος) ύφος του.

Ανρί Ματίς - δάσκαλος του φωβισμού και τεχνίτης των χρωμάτων

 (Λε Κατό της Πικαρδίας  1869 -  Νίκαια 1954)

Είναι ένας από τους λαμπρότερους Γάλλους ζωγράφους του 20ού αιώνα. Αρχηγός του φωβιστικού κινήματος, ο Ματίς αναζήτησε την εκφραστικότητα του χρώματος σε όλη τη σταδιοδρομία του.

Εν γένει, τα γεγονότα της ζωής του εξελίσσονται ομαλά σε ένα γαλήνιο κλίμα και σε ένα αστικό περιβάλλον, με έναν γάμο και τρία παιδιά. Πολύ αργά, στα είκοσί του χρόνια και πρωτοετής στα νομικά στο Παρίσι, στη διάρκεια της ανάρρωσής του από μια οξεία κρίση σκωληκοειδίτιδας,  θα αρχίσει να δημιουργεί τον δικό του κόσμο – θα πιάσει στα χέρια του μολύβια και πινέλα. Για να γίνει επαγγελματίας ζωγράφος θα σπουδάσει τη ζωγραφική σε πολλά ατελιέ όπου και όπως μπορεί.

Μιρό Χουάν, «ο πιο σουρεαλιστής από όλους»

(Βαρκελώνη 1893 - Πάλμα της Μαγιόρκας, Ισπανία, 1983).

Καταλανός καλλιτέχνης, ένας από τους πιο διακεκριμένους εκπροσώπους της αφηρημένης τέχνης και της σουρεαλιστικής φαντασίας. Η παραγωγή του υπήρξε πλούσια σε λιθογραφίες, τοιχογραφίες, ταπισερί και γλυπτά (Σικάγο, Χιούστον) για δημόσιους χώρους.

Ήταν ο ζωγράφος που αρκούσε να αφήσει να πέσουν τρεις σταγόνες χρώματος για να τις μεταμορφώσει σε πίνακα, με μια υπερβατική, ποιητική αίσθηση.

Ο Μιρό άρχισε την καλλιτεχνική του εκπαίδευση σε ηλικία 18 χρόνων με δάσκαλο τον Φρανθίσκο Γκάλι, ο οποίος τον εισήγαγε στα μοντέρνα καλλιτεχνικά ρεύματα που προέρχονταν από το Παρίσι. 

Λουλούδια και πεταλούδα (1922)

Στην αρχή εργάσθηκε στη Βαρκελώνη, στο Μοντρόιγ και στη Μαγιόρκα και κατόπιν πήγε στο Παρίσι, εμπλουτίζοντας πραγματικά τη γαλλική ζωγραφική. Γνώρισε τον Αντρέ Μπρετόν, τον ποιητή που επρόκειτο να διακηρύξει τον σουρεαλισμό στον κόσμο και ο οποίος τον αποκάλεσε «πιο σουρεαλιστή από όλους μας», τον Τριστάν Τζαρά, ιδρυτή του ντανταϊσμού και έγινε φίλος του Μαξ Ερνστ, ιδρυτικού μέλους του σουρεαλισμού. Το 1928 παντρεύτηκε την Πιλάρ Χουκόσα και έζησαν ευτυχισμένοι αποκτώντας και μια κόρη. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου επέστρεψε στην Ισπανία. Στα μεταπολεμικά χρόνια ο Μιρό απέκτησε παγκόσμια φήμη. Το 1950 ζωγράφισε μια τοιχογραφία για το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, το 1980 επιστέφει με κεραμικές πλάκες τον μεγάλο τοίχο του μεγάρου της ΟΥΝΕΣΚΟ στο Παρίσι, λαμβάνοντας το μεγάλο Διεθνές Βραβείο Σάλομον Γκούγκενχαϊμ.

Ελ Γκρέκο - «κέρδισε την αιωνιότητα εν ζωή»

[Χάνδακας (Ηράκλειο) 1541 - Τολέδο 1614]

Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, γνωστός ως Ελ Γκρέκο, ήταν ελληνικής καταγωγής, «μαΐστρος σγουράφος», όπως αναφέρεται σε χειρόγραφό του του 1566, ο οποίος ήκμασε στην Ισπανία.

Μια καλλιτεχνική μεγαλοφυΐα που έρχεται να εκφράσει όλη την πολλαπλότητα και την αντιφατικότητα της εποχής του. Οι μελετητές τού έδωσαν πολλές ταυτότητες και το έργο του τοποθετήθηκε σε διάφορες τεχνοτροπίες. Εκείνος όμως ήταν όλα αυτά που το προσέδωσαν και κάτι περισσότερο. Το έργο του μας δίνει μια θαυμάσια σύνθεση, μοναδική και στον 17ο και στον 18ο αιώνα, του βυζαντινού υπερβατισμού και της ιταλικής χρωματικής καλλιέργειας, των γοτθικών τύπων και των μανιεριστικών αναζητήσεων, των ρεαλιστικών τάσεων της τέχνης των Κάτω Χωρών και του μυστικισμού της ισπανικής ψυχής. Η επίτευξη του μεγάλου έργου του έγινε, όχι μόνο με τη σύνθεση των μεγάλων κατακτήσεων της εποχής του αλλά και με την ολοκλήρωση όλων των γόνιμων στοιχείων και την επιβολή των προσωπικών τύπων.

Με τα στοιχεία αυτά θα δώσει μερικές από τις πιο γόνιμες αφετηρίες της σύγχρονης τέχνης σε καλλιτέχνες του εξπρεσιονισμού, τον Πικάσο, που μελετά νέος τα έργα του, και στους σουρεαλιστές που τον θέλουν πρόδρομό τους. Και πέρα από τις εικαστικές τέχνες επηρεάζει, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, και πνευματικούς ανθρώπους όπως τους Κοκτώ, Σώμερσετ Μωμ, Χάξλεϋ και Ρίλκε.

΄Εντβαρντ Μουνκ, μια κραυγή που διασχίζει την τέχνη

Αυτοπροσωπογραφία

Λέτεν 1863 - κοντά στο Όσλο (που τότε λεγόταν Χριστιανία) 1944
Νορβηγός ζωγράφος και χαράκτης, πρόδρομος του εξπρεσιονισμού και δη του γερμανικού, με έντονη προσωπική τέχνη. Από μικρός βρήκε μπροστά του το φάσμα της αρρώστιας και το άγχος τού τίποτα. Σε ηλικία πέντε χρόνων χάνει τη μητέρα του και 14 την αδελφή του από φυματίωση. Έμαθε τότε να ζωγραφίζει για να διατηρήσει ζωντανές μέσα τις αναμνήσεις του και τη μνήμη του πόνου, απεικονίζοντας βασανιστικές εικόνες του εσωτερικού του κόσμου αντί για όμορφες και ήρεμες σκηνές της πραγματικότητας. Ταξίδεψε στο Παρίσι και στη Νίκαια και κατόπιν στο Βερολίνο, όπου γνώρισε τον Αύγουστο Στρίντμπεργκ και έγιναν φίλοι, αγγίζοντας μαζί τα υπέρτατα όρια της παραίσθησης και της τρέλας. Στην Έκθεση του Βερολίνου του 1892 αποβλήθηκε από την Εταιρεία Καλλιτεχνών της Έκθεσης λόγω της χρησιμοποίησης μιας «υπερβολικά αισθησιακής τεχνικής». Γρήγορα όμως ο εξπρεσιονισμός του Μουνκ έγινε αποδεκτός και ο ίδιος αναδείχθηκε σε διασημότητα της Ευρώπης.

Το δυνατό αίσθημα αγάπης-μίσους που αισθανόταν για τις γυναίκες ενσαρκώνεται στην Τούλα Λάρσεν, την οποία παντρεύτηκε ύστερα από επίμονη πίεσή της. Η οριστική ρήξη ήρθε έπειτα από δύο χρόνια και στη μέση μιας φοβερής σκηνής όπου ο Μουνκ τραυματίζεται με ένα περίστροφο. Εκείνη, τον επόμενο χρόνο, θα παντρευτεί έναν νεαρό ζωγράφο.

Κλιμτ Γκούσταφ - ένα πλουμιστό χρυσαφένιο αίνιγμα

(Βιέννη 1862-1918). Αυστριακός ζωγράφος από τους σημαντικούς δημιουργούς της αρ νουβώ ή γιούγκεντστυλ (γερμανικό αρ νουβώ) και του βιεννέζικου συμβολισμού, με παράλληλες επιρροές από την αρχαία ελληνική, μυκηναϊκή και αιγυπτιακή αγγειογραφία. Ιδρυτής της Απόσχισης της Βιέννης, μιας ομάδας ζωγράφων που επαναστάτησαν στην ακαδημαϊκή τέχνη, στρεφόμενοι σε μια εξαιρετικά διακοσμητική τεχνοτροπία.
Στα σχέδια όπως και στους πίνακες, στις διφορούμενες συμβολικές συνθέσεις του, ο Κλιμτ θέλει να μας αποδείξει τον δυαδικό χαρακτήρα του ανθρώπινου όντος. Να μας τοποθετήσει μπροστά σε ένα ατέλειωτο παιχνίδι με καθρέπτες, όπου από το ένα μέρος υπάρχουν οι επιθυμίες μας που επιζητούν την ευτυχία και στην άλλη πλευρά υπάρχει η σταθερή και απειλητική παρουσία του θανάτου, της γυμνής πραγματικότητας, της μίζερης κατάστασης, της αδυναμίας και της σιωπής που μας τυλίγει. Ο ζωγράφος εστιάζει κυρίως στο βλέμμα ενός ανθρώπου σε κρίση, φοβισμένου και γοητευμένου ταυτόχρονα.

Πορτρέτο Mada Primavesi

Μέσα από τις ανθρώπινες φιγούρες, τις αλληγορίες και τα τοπία ο Κλιμτ ερευνά τις αλλαγές του καιρού του και συγχρόνως τα μυστήρια του υποσυνείδητου. Την απελευθέρωση και τη γνώση των δικαιωμάτων της γυναίκας, αλλά και τις πραγματικές και συγκεκριμένες δυνατότητες έκφρασής της. Στο έργο του κυριαρχεί ένας άφατος ερωτισμός – η σκοτεινή ήπειρος του Ζίγκμουντ Φρόυντ.
Υπήρξε νατουραλιστής όσο και ακαδημαϊκός, όπως φαίνεται στις τοιχογραφίες του στο Μπουργκτεάτερ της Βιέννης (1888) και στο κλιμακοστάσιο του Μουσείου Ιστορίας της Τέχνης. Λίγο αργότερα ζωγράφισε αλληγορικές τοιχογραφίες για το Πανεπιστήμιο της Βιέννης (Φιλοσοφία, Ιατρική και Νομική) που αποβλήθηκαν προκαλώντας σκάνδαλο, λόγω του ερωτικού συμβολισμού και του πεσιμισμού των έργων του. Επίσης, δημιούργησε μεταγενέστερες τοιχογραφίες, όπως Η ζωφόρος του Μπετόβεν και στην τραπεζαρία της οικίας Στόκλετ, στις Βρυξέλλες.

Καραβάτζο, ο αριστοτέχνης της δραματικής σκηνής

Αυτοπροσωπογραφία.
Λεπτομέρεια από τον Δαβίδ και Γολιάθ

Προσωνυμία του Μικελάντζελο Μερίζι, γνωστού ως Καραβάτζο, πιθανώς από τον τόπο καταγωγής του.(Μιλάνο (;) 1571 - Πόρτο Έρκολε 1610). Ιταλός ζωγράφος με εκρηκτικό χαρακτήρα και πολυτάραχο βίο. 

Ο Καραβάτζο είναι ένας ζωγράφος με επαγγελματική συνείδηση, επαναστατικά «μοντέρνος», απομονωμένος πνευματικά και πολιτιστικά από το πλαίσιο της τέχνης και της σκέψης του 17ου αιώνα.  Ο δραματικός, επιλεκτικός φωτισμός των μορφών, οι οποίες προβάλλουν μέσα από βαθιά σκιά (έντονος σκιοφωτισμός), αποτέλεσε κύριο χαρακτηριστικό της ζωγραφικής του. Το φως είναι το όργανο της ζωγραφικής επανάστασης: παίζει τόσο ενεργό και καθοριστικό ρόλο στη δομή του έργου όσο η γραμμή και το χρώμα. Όταν μετά την πρώτη του νεότητα αφήνει τη «φωτεινή» ζωγραφική για να «ενδυναμώσει τη σκιά», εγκαταλείπει τη θρησκευτική, «ασεβή» θεματογραφία για να ζωγραφίσει μόνο θρησκευτικές σκηνές. Τότε αρχίζουν από τη μεριά του επίσημου κλήρου οι επικρίσεις, η απόρριψη, οι παρερμηνείες του έργου του. Ταυτόχρονα αντικατοπτρίζεται ο αυτοπροστατευτικός εκνευρισμός των ακαδημαϊκών ζωγράφων και η ενστικτώδης αντίσταση μεγάλου μέρους των λαϊκών μαζών. Τον κατηγορούν ότι δεν σέβεται τους κανόνες της «ευπρέπειας».  Η εξαιρετική ποιότητα όμως του φωτισμού του, η σκηνοθεσία του δράματος, του γεγονότος, χάρη στη φωτοσκίαση που επιτυγχάνει, δεν θα αμφισβητηθούν ποτέ. Για τον Καραβάτζο η ζωγραφική καθίσταται μαρτυρία, δήλωση της πίστης του στον Θεό και στο δημιούργημά του, τον άνθρωπο, που αν και βίαιος, εύθραυστος και εφήμερος, είναι ο αναντικατάστατος πρωταγωνιστής του δράματος στην ιστορία επί της γης.

Πάμπλο Ρουίθ Πικάσο – ο «ανήσυχος» νεωτεριστής ζωγράφος

Προσωπογραφία (1895)

(Μάλαγα Ισπανίας 1881 - Μουζέν Γαλλίας 1973). Ισπανός ζωγράφος, χαράκτης και γλύπτης. Το έργο του ανέτρεψε τις συμβάσεις της τέχνης των Νεότερων Χρόνων και οι εκπληκτικές εικαστικές και πλαστικές μεταμορφώσεις του μαρτυρούν τη χαρισματικότητα του δημιουργού τους. Συνέβαλε σημαντικά στην όλη ανάπτυξη της μοντέρνας τέχνης του 20ού αιώνα. Ακάματος εργάτης της τέχνης του για περίπου 80 χρόνια, πιστεύοντας ότι τον κρατάει ζωντανό.

Ενώ βρίσκεται με την οικογένειά του στη Λα Κορούνια (1891), ήδη στην ηλικία των 13 χρόνων πραγματοποιεί την πρώτη του έκθεση, αποδεικνύοντας τη μεγάλη δεξιότητά του στο σχέδιο από πολύ νωρίς, ακολουθώντας τα χνάρια του πατέρα του που ήταν καθηγητής του σχεδίου.

Ο Πάμπλο Ρουίθ το 1897 έχει εξασφαλίσει τη μελλοντική φήμη του στην Ισπανία και το έργο του Επιστήμη και Συμπόνια τυγχάνει τιμητικής διάκρισης στην Έκθεση Καλών Τεχνών της Μαδρίτης.

Εντγκάρ Ντεγκά, o μάγος της αλήθειας

(Παρίσι 1834-1917).

Το όνομα του Γάλλου ζωγράφου, χαράκτη και γλύπτη ήταν Εντγκάρ Χιλαίρ Ζερμαίν ντε Γκα, και στη συνέχεια το καθιέρωσε σε Ντεγκά.

 Εκείνα που συνέβαλαν στον σχηματισμό της καλλιτεχνικής του ύπαρξης έχουν ιδιαίτερα σημεία αναφοράς τον Ντελακρουά, τον Ινγκρ και τις προτροπές του (να σχεδιάζεις πάντα «γραμμές, πολλές γραμμές, από την πραγματικότητα και από μνήμης») μέχρι εκείνους που τον γοητεύουν για τη νεωτεριστική του ώθηση, Οκουσαί, Ουταμόρο, και που είναι τα άμεσα θεαματικά κομμάτια των γιαπωνέζικων πινάκων.

Ο Ντεγκά θα δημιουργήσει στενές σχέσεις με τους ιμπρεσιονιστές (Σεζάν, Μονέ, Πισάρο, Ρενουάρ, Σίσλεϋ, Μορισό κ.ά.) και θα λάβει μέρος σε όλες τις ιμπρεσιονιστικές εκθέσεις τους μέχρι το 1886, μέχρι να θεωρήσει δηλαδή ότι χλευάζεται από κοινό και κριτικούς. Υπάρχει όμως και ένας άλλος λόγος: Ο Ντεγκά δεν θέλει να αισθάνεται μέλος καμιάς ομάδας. Δεν θέλει να χαλιναγωγηθεί από κανέναν ιδεολογικό, συναισθηματικό ή τεχνικό εξαναγκασμό. Αρνείται ακόμα και τον χαρακτηρισμό του σαν ιμπρεσιονιστή. Προτιμά εκείνον του ρεαλιστή, ορισμός πιο κατάλληλος για το έργο του.  Προσβεβλημένος από μια πολύ σοβαρή ασθένεια των ματιών, θα αφιερωθεί από το 1875 μέχρι τον θάνατό του περισσότερο στη γλυπτική.

Το θέατρο θα είναι ο μεγάλος πρωταγωνιστής της τέχνης του και ο κόσμος του θεάματος θα αποκτήσει συνείδηση μέχρι το βάθος της ψυχής του.  

Νεαρές Σπαρτιάτισσες που γυμνάζονται (1860)

Ο Ντεγκά φιλοτεχνεί ένα κλασικό θέμα αλλά εδώ οι γυμνές

μορφές, αν και διατεταγμένες σε ισοζυγισμένες ομάδες,

είναι πραγματικά εφηβικές σε ένα φυσικό πλαίσιο αντί

για τα εξιδανικευμένα γυμνά μέσα σε ένα αρκαδικό τοπίο.

Για τον τρόπο απόδοσης της κίνησης ο Ντεγκά μπορεί να θεωρηθεί πρόδρομος της κινηματογραφικής τεχνικής. Στους πίνακές του βρίσκουμε την αυθεντικότητα της απεικόνισης, που είναι «κομμένη» συχνά, τη διαδοχικότητα των διαφόρων πλάνων, την κινητικότητα του χώρου, η οποία επιτυγχάνεται με την εισαγωγή σε ζιγκ-ζαγκ πλάγιων γωνιών.

Πολ Σεζάν - ο πρόδρομος του μοντερνισμού στη ζωγραφική

Αυτοπροσωπογραφία με ψάθινο καπέλο

(Αιξ-αν-Προβάνς 1839-1906).

Γάλλος ζωγράφος ο οποίος επηρέασε πολλούς καλλιτέχνες και καλλιτεχνικά κινήματα του 20ού αιώνα, ιδιαίτερα τον κυβισμό. Δεν ασπάσθηκε ποτέ καμία θεωρία ή φιλοσοφία που ήθελαν ή υπαγόρευσαν άλλοι, χρησιμοποιώντας πάντοτε αυτό που έβλεπε και μελετούσε για τον ίδιο του τον εαυτό, και δημιουργώντας έναν αυθεντικό και προσωπικό τρόπο ζωγραφικής. Παθιασμένος με τα γράμματα και την ποίηση, διατήρησε πολυτάραχη φιλία με τον Εμίλ Ζολά και ήρεμη φιλία με τον Καμίγ Πισαρό.

Η προσωπογραφία της Κυρίας Σεζάν
στο θερμοκήπιο, (1890), Νέα Υόρκη

Δυστυχώς η τέχνη του δυσφημίσθηκε και παραγνωρίσθηκε από το κοινό σε όλη τη διάρκεια της ζωής του – απορρίφθηκε επίσης δύο χρονιές από την Έκθεση της Ακαδημίας  των Καλών Τεχνών συμμετέχοντας στην Έκθεση των Απορριφθέντων που θέσπισε ο Ναπολέων Γ’.
Ο Πολ Σεζάν ξεπέρασε τον ιμπρεσιονισμό και αμφισβήτησε τελικά όλες τις συμβατικές αξίες της ζωγραφικής του 19ου αιώνα, δίνοντας έμφαση περισσότερο στη δομή, που τη θεωρούσε βάση των αντικειμένων, παρά στο επιφανειακό όραμα που προσέφερε το φως που ανακλούσαν.
Η πολλαπλή προοπτική των έργων του, δηλαδή το να ζωγραφίζει το θέμα από πολλά σημεία όρασης, αντί για ένα, γνωρίζει τη λογικά ακραία εξέλιξή της στο έργο κυβιστών όπως ο Πικάσο και ο Μπρακ. Τα θέματά του είναι κυρίως τοπία, νεκρές φύσεις, λίγες προσωπογραφίες.

Ανρί ντε Τουλούζ-Λωτρέκ - μικρός ανθρωπάκος, μεγάλος καλλιτέχνης

Ο Τουλούζ-Λωτρέκ το 1890
(Παρίσι, Εθνική Βιβλιοθήκη)

(Αλμπί 1864-Ζιρόντ 1901)

Γάλλος μεταϊμπρεσιονιστής ζωγράφος και λιθογράφος. Σημαδεύτηκε από την παιδική του ηλικία πέφτοντας από το άλογο, που του δημιούργησε σοβαρά προβλήματα έτσι ώστε να μην αναπτυχθούν τα πόδια του και να έχει ύψος μόλις 1.50 μ. Σε όλο το έργο του εξυμνεί τη χαρά της ζωής, που δεν μπορεί να γευτεί αλλιώς εξαιτίας της αναπηρίας του, σχεδόν σαν μια ρεβάνς της άδικης μοίρας του. Εκφράζεται μέσα από το μυαλό του και το πινέλο του και η ζωή του αποκαλύπτεται από τις εικόνες του θεάτρου και του τσίρκου, των καμπαρέ και των οίκων ανοχής που αποτελούν μέρος της. Είναι ταυτισμένος με το Παρίσι της Μπελ Επόκ, μιας εποχής γεμάτης ζωντάνια και χυδαιότητα, προσεκτικός και πιστός παρατηρητής. Τα κορίτσια του οίκου ανοχής ποζάρουν γι’ αυτόν σε καθημερινές πόζες, σε στιγμές ανάπαυσης, στον ύπνο, στην τουαλέτα και στο γεύμα, με απόλυτη φυσικότητα, προσφέροντας στον ζωγράφο το αντικείμενο για πολυάριθμα αριστουργήματα. Χάρη στη συνθετική δύναμη και την εκπληκτική κίνηση του σχεδίου του θεωρείται ένας από τους πατέρες της σύγχρονης αφίσας.

Η κυρία Πουπούλ στην τουαλέτα (1899-1900)

Ο Λωτρέκ ζωγραφίζει το κορίτσι του «σπιτιού», κυριευμένος με μια έλξη για το καφεκόκκινο όγκο των μακριών μαλλιών που κρύβουν το πρόσωπο. Ο ζωγράφος, με καλλιτεχνική ωριμότητα και σπάνια ευαισθησία στη ζωγραφική ύλη, επιτυγχάνει μια αρμονία στη σχέση μεταξύ των ζεστών τόνων του πίσω μέρους του καθρέφτη στην τουαλέτα, του κουτιού, του τοίχου, των μαλλιών της μαντάμ Πουπούλ και των κρύων τόνων του επιπέδου της τουαλέτας, αναμεμειγμένα με τη ρομπ ντε σαμπρ, τις αντανακλάσεις στον τοίχο και τα κρυστάλλινα φιαλίδια.

Μιχαήλ Άγγελος

Εξελληνισμένο όνομα του Μικελάντζελο Μπουοναρότι
(Καπρέζε 1475- Ρώμη 1564)

Ο Δαβίδ

Πιετά

Ο Μιχαήλ Άγγελος, ο ζωγράφος, ανυπέρβλητος ως προς την πρωτοτυπία και τη δύναμη της σύλληψής του, άφησε μόνο τέσσερεις πίνακές του τεραστίων διαστάσεων. Αρνήθηκε ότι ανήκει στη σφαίρα της ζωγραφικής, διακηρύσσοντας ότι ήταν γλύπτης και αρχιτέκτονας. Με αυτόν όμως η ζωγραφική της Αναγέννησης ήρθε στο τέλος της και άρχισε η περίοδος της μοντέρνας τέχνης.

Η Αγία Οικογένεια με τον Άγιο Ιωάννη (Φλωρεντία, Ουφίτζι)
Από τα λίγα έργα σε καβαλέτο και κυκλικό σχήμα

Η δημιουργία του εκφράζει τον νεοπλατωνικό ουμανισμό, ο οποίος έρχεται να επικαλύψει τη χριστιανική πίστη. Φιλοτέχνησε επίσης γλυπτά σε μάρμαρο ανάμεσά τους πολλές Πιετά, τον Δαβίδ, τους τάφους των Τζουλιάνο και Λορέντσο των Μεδίκων στο νέο παρεκκλήσιο που κατασκεύασε στην εκκλησία του Σαν Λορέντσο στη Φλωρεντία, αγάλματα, τον Μωυσή, μία Νίκη, τοιχογραφίες όπως εκείνη της Καπέλα Σιξτίνα και του τμήματος κάτω από τον τρούλο της βασιλικής του Αγίου Πέτρου στη Ρώμη, ενώ σχεδίασε αρχιτεκτονικά έργα στην Αιώνια Πόλη, όπως τη διαμόρφωση της πλατείας του Καπιτωλίου. Παράλληλα εξέφρασε τις πνευματικές του ανησυχίες σε επιστολές και ποιήματα.
Με τον Μιχαήλ Άγγελο γεννήθηκε η ιδέα της καλλιτεχνικής ιδιοφυΐας – του δημιουργού κόσμων και ιδεών. Δεν είχε ούτε βοηθούς ούτε μαθητές αλλά στη Φλωρεντία με τη «μεγάλη τεχνοτροπία» του βρήκε τον ακρογωνιαίο λίθο της τέχνης του, την κυριαρχία της πνευματικής του ιδέας πάνω στο καθαρά οπτικό νόημα του έργου. Εδώ απέκτησε άλλη μία από τις αρχές του – την απόλυτη κυριαρχία της ανθρώπινης φιγούρας, σαν αντανάκλαση της αιώνιας πλατωνικής ιδέας και σαν επιβεβαίωση ότι ο άνθρωπος έγινε κατ’ εικόνα του δημιουργού του.

Σαλβαδόρ Νταλί

Ο υπερρεαλιστής Λουίς Μπουνιουέλ σκιαγραφεί τον μεγάλο ζωγράφο

Ο Σαλβαδόρ Νταλί (Φιγκουέρας Καταλωνίας 1904 - 1989) υπήρξε διάσημος υπερρεαλιστής ζωγράφος. Εκκεντρικός, μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, όχι όμως στη ζωγραφική του και στη χαρακτική όπου ουδείς δύναται να αμφισβητήσει την απαράμιλλη δεξιοτεχνία του και την καλπάζουσα φαντασία του. Ο Νταλί βρέθηκε στη Φοιτητική Εστία της Μαδρίτης μαζί με τον σκηνοθέτη Λουίς Μπουνιουέλ (1900-1983), τον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα και άλλες εξέχουσες προσωπικότητες και συμμετείχε επίσης στη δημιουργία των δύο σουρεαλιστικών ταινιών του Μπουνιουέλ: «O ανδαλουσιανός σκύλος» (1928) και «Η χρυσή εποχή» (1930).
Πληροφορίες για τον ζωγράφο θα αντλήσουμε από το εξαιρετικό βιβλίο του Λουίς Μπουνιουέλ «Η τελευταία πνοή», μια αυτοβιογραφία, που μας δίνει πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία για τον Νταλί:
«Γιος ενός συμβολαιογράφου από το Φιγκουέρας της Καταλωνίας, ο Σαλβαντόρ Νταλί ήρθε στην Εστία τρία χρόνια μετά από μένα. Προοριζόταν για τη σχολή Καλών Τεχνών και τον φωνάζαμε, δεν ξέρω γιατί, ο “ο Τσεχοσλοβάκος ζωγράφος”.
»Ένα πρωί, καθώς περνούσα από ένα διάδρομο της Εστίας, είδα ανοιχτή την πόρτα του δωματίου του κι έριξα μια ματιά μέσα. Είδα ένα μεγάλο πορτραίτο, που το τελείωνε, και μου άρεσε πολύ. Αμέσως λέω στον Λόρκα και στους άλλους:

– Ο Τσεχοσλοβάκος ζωγράφος τελειώνει ένα πολύ ωραίο πορτραίτο.

Λεονάρντο ντα Βίντσι

Αυτοπροσωπογραφία

[Βίντσι (Φλωρεντία) 1452 - Αμπουάζ 1519]. Καλλιτέχνης και επιστήμονας με οικουμενικό πνεύμα και ασίγαστη επιθυμία για γνώση.

Στην εποχή της Αναγέννησης και του ουμανισμού, γι’ αυτόν το saper vedere (το να ξέρει κανείς πώς να βλέπει) αποτελούσε το μεγάλο θέμα των μελετών του, που αφορούσαν τα έργα του ανθρώπου και τις δημιουργίες της φύσης. Χαρακτηρίζεται από έναν «δημιουργικό δυαδισμό», ασχολούμενος μεθοδικά με τη σπουδή της ίδιας της φύσης και αποκαλύπτοντας με αυτόν τον τρόπο τόσο την τέχνη όσο και τις επιστημονικές γνώσεις του.

Στο διάσημο εργαστήριο του Βερόκιο, σε ηλικία 15 ετών, απέκτησε πολύπλευρη εκπαίδευση, ζωγραφική, γλυπτική αλλά και τεχνικομηχανικές γνώσεις. Από την αρχή της σταδιοδρομίας του φιλοτέχνησε πολλά τεχνικά σκίτσα με πένα και μολύβι: αντλίες, πολεμικά όπλα, μηχανικά εξαρτήματα.

Στα τριάντα του χρόνια  μπήκε στην αυλή του Λοντοβίκο Σφόρτσα στο Μιλάνο και χαίροντας μεγάλης εκτίμησης παρέμεινε για 17 χρόνια ξετυλίγοντας ταυτόχρονα όλη τη μεγαλοφυΐα του. Ολοκλήρωσε στη διάρκεια αυτή  μόνο έξι έργα διατηρώντας εκτεταμένο εργαστήριο με μαθητές, ενώ παράλληλα στρέφεται στις επιστημονικές σπουδές.

Κλοντ Μονέ - ιμπρεσιονιστές ζωγράφοι

Ο ιμπρεσιονισμός είναι ένα σημαντικό καλλιτεχνικό ρεύμα που αναπτύχθηκε πρώτα στη ζωγραφική, κατόπιν στη μουσική (Κλοντ Ντεμπυσί, Μορίς Ραβέλ, Οτορίνο Ρεσπίγκι) και στη λογοτεχνία (Τόμας Μαν, Χέρμαν Έσε), κυρίως στη Γαλλία, στα τέλη του 19^ου αιώνα και στις αρχές του 20^ού. Οι οπαδοί του θέλησαν να εκφράσουν την εντύπωση που προκαλείται από μια σκηνή ή ιδέα, έχοντας ως εκκίνηση τη θεματολογία και τη δομή των παλαιότερων ρομαντικών ή ρεαλιστών καλλιτεχνών. Το πιο βασικό γνώρισμά του είναι η προσπάθεια να αποδοθεί αντικειμενικά η φευγαλέα στιγμή της ορατής πραγματικότητας, με βασικό μέσο το καθαρό φως. Οι καλλιτέχνες θέλουν να απαλλαγούν από την επί δύο αιώνες δυναστευτική ακαδημαϊκή διδασκαλία που έχει κατευθύνει το κοινό στο επίσημο αίσθημα του ωραίου. Έτσι, εξελίσσονται, και σταδιακά στα έργα τους παρουσιάζονται με μια νέα πλήρη ελευθερία και καθιερώνοντας μια προσωπική σχέση των ίδιων με την πραγματικότητα, όχι όμως με συμβατικούς συνειρμούς αλλά με τις αισθητικές ευαισθησίες τους.