Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αρχαιολογία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αρχαιολογία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 12 Νοεμβρίου 2019

Επικούριος Απόλλων στις Βάσσες - Ο Παρθενώνας της Πελοποννήσου

Στην ορεινή Αρκαδία, σε ένα πανέμορφο βραχώδες τοπίο που μαγεύει τον επισκέπτη, θα συναντήσουμε ένα από τα πιο αξιόλογα αρχαία ελληνικά μνημεία – τον ναό της Φιγαλείας ή των Βασσών, που ήταν αφιερωμένος στον βοηθό, συμπαραστάτη των ανθρώπων, Επικούριο Απόλλωνα. Κατά τον Παυσανία, φέρει αυτό το όνομα επειδή προστάτευσε τους Φιγαλείς από την επιδημική νόσο που είχε πλήξει τον ελλαδικό χώρο κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου (420-400 π.Χ.), αλλά έχει και σχέση οπωσδήποτε πολεμική, που αφορά την προστασία του θεού στους πολέμους που διεξήγαν οι Αρκάδες με τους Σπαρτιάτες.
Βρίσκεται δεκατρία χιλιόμετρα από την αρχαία Φιγάλεια –σημερινό χωριό Παύλιτσα–, στις πλαγιές του όρους Κωτύλιον, προέκταση του Λυκαίου όρους, και νότια της Νέδα, του μοναδικού θηλυκού ποταμού, που, όπως συνάγεται από τα συμφραζόμενα των ευρημάτων, θα πρέπει να ήταν πλωτός στην αρχαιότητα.

Τρίτη 9 Ιανουαρίου 2018

Η Ασίνη, ο βασιλιάς της και η άλλη ιστορία

Σήμερα είναι ένα χωριό, αρχοντοχώρι το λένε, πλαισιωμένο από πορτοκαλιές, μανταρινιές και ελιές, με σήμα κατατεθέν τον όμορφο λοφίσκο του Προφήτη Ηλία που έχει το σχήμα αβγού. Μερικά μέτρα μετά την άκρη του χωριού δεσπόζει σε ένα βραχώδες ακρωτήριο η ακρόπολη της αρχαίας Ασίνης μαζί με την παραλία της, το  Καστράκι. Το ήπιο κλίμα, η εύφορη ενδοχώρα, αλλά περισσότερο η μορφολογία και η στρατηγική θέση του υψώματος συνέβαλαν καθοριστικά στο να επιλεγεί ως τόπος εγκατάστασης – φυσικό οχυρό και ασφαλές απάνεμο λιμάνι.

Τετάρτη 15 Μαρτίου 2017

Παρθενώνας: το κάλλος και η απόλυτη αρμονία

Η λοξή εικόνα του μνημείου προσφέρει μια συνολική
παράστασή του, με τον συνδυασμό της δυτικής
με τη βορινή του όψη
Η φύση και η Ακρόπολη θα έπρεπε να είναι οδηγοί στην τέχνη τού κάθε καλλιτέχνη

Λύσσανδρος Καυταντζόγλου 

Ο Παρθενώνας, το ύψιστο έργο αρχιτεκτονικής ολόκληρης της ανθρωπότητας, είναι και αιώνιο σύμβολο του ελληνισμού και της ταύτισης με τους αρχαίους προγόνους μας. Ένα αντικείμενο θαυμασμού που υπήρξε όμως θύμα εκτεταμένων καταστροφών από πολεμικές επιχειρήσεις πριν από την απελευθέρωσή μας από τους Τούρκους. Καταστροφές που έγιναν  από άγνοια ή θρησκευτικό φανατισμό. Η εκστρατεία του Μοροζίνι (1687), οι μάχες στην Επανάσταση του 1821 και φυσικά λεηλασίες όπως του Έλγιν (1801) άφησαν βαριά σημάδια στο αιώνιο αυτό μνημείο.
Όταν η χώρα μας απελευθερώθηκε από τον τουρκικό ζυγό η Αθήνα ήταν ένα ρημαγμένο χωριό, προκρίθηκε όμως για πρωτεύουσα του νέου ελληνικού κράτους, για συμβολικούς λόγους, ως κοιτίδα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

Πέμπτη 19 Ιανουαρίου 2017

Μυκηναϊκά δακτυλίδια έργα τεχνης

Δακτυλίδι με θρησκευτική σκηνή από τον θησαυρό
των Αηδονιών που επέστρεψε στην Ελλάδα το 1995.
Πομπή δύο γυναικών, που κρατούν άνθος κρίνου
και παπύρου αντίστοιχα, προς ιερό οικοδόμημα
που επιστέφεται με κέρατα καθοσιώσεως
(ομοίωμα κεράτων ταύρου με λατρευτικό συμβολισμό)
Τα μέταλλα και κυρίως ο χρυσός, αφού χρησιμοποιήθηκαν πρώτα στην Κρήτη από τους Μινωίτες, κατόπιν οι Μυκηναίοι, συνεχίζοντας και δίνοντας τη δική τους καλλιτεχνική πνοή και ταυτότητα, κατασκεύαζαν φακοειδείς ή αμυγδαλόσχημες σφραγίδες και σφραγιστικά δακτυλίδια. Χρησιμοποιούσαν τρυπάνια ταχείας περιστροφής σε συνδυασμό με ένα λειαντικό μέσο σε μορφή σκόνης (άμμο ή σμύριδα από τη Νάξο) και γλείφοντας κάθετα τις σφραγιστικές επιφάνειες επιτύγχαναν κοιλάνσεις ή κυκλικά αποτυπώματα. Λεπτά φύλλα χρυσού σφυρηλατούνταν πάνω σε ειδικές μήτρες και τα κοσμήματα ήταν συχνά διακοσμημένα με κοκκίδωση,  συρματερή και επισμάλτωση.
Οι θολωτοί τάφοι του Βαφειού, των Δενδρών, οι λακκοειδείες  τάφοι των Μυκηνών και κυρίως του ταφικού κύκλου Α, και των Αηδονιών (Νεμέα) είναι μάρτυρες και μας χάρισαν αληθινούς θησαυρούς. Η πολυτιμότητα του υλικού που χρησιμοποιείται, καθώς και η επένδυση καλλιτεχνικής εργασίας, σηματοδοτούν τη χρήση τους και ως αντικειμένων γοήτρου και δηλωτικών κοινωνικών αξιωμάτων. Ιδιαίτερα τα χρυσά σφραγιστικά δακτυλίδια θεωρούνται διάσημα θρησκευτικών αξιωμάτων και απεικονίζουν λατρευτικές σκηνές.

Τετάρτη 14 Μαΐου 2014

Οι τοιχογραφίες της Θήρας – έργα τέχνης

Κροκοσυλλέκτης πίθηκος από την Κνωσσό
(Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)
Η έκρηξη  του ηφαιστείου της Θήρας βύθισε στη θάλασσα όλο το κέντρο του νησιού εκσφενδονίζοντας γιγάντιες μάζες από αέρια και στάχτες που βρέθηκαν σε παχιά στρώματα στα περισσότερα νησιά των Κυκλάδων και της Δωδεκανήσου και, καθώς φαίνεται, μέχρι το Δέλτα του Νείλου. Ωστόσο, το παχύ στρώμα τέφρας που κάλυψε τα ερείπια της προϊστορικής πόλης του οικισμού του Ακρωτηρίου είχε ως αποτέλεσμα να διατηρηθούν σχεδόν ανέπαφα κτήρια με δύο ή και με τρεις ορόφους, με όλη την οικοσκευή άθικτη στη θέση της και με θαυμάσια φιλοτεχνημένες τοιχογραφίες. Αιχμαλώτισε, έτσι, ζωντανές εικόνες ενός πολιτισμού που μας αφήνει άφωνους. Το Ακρωτήρι έχει πάρει την ονομασία «Πομπηία του Αιγαίου».Παρ' όλα αυτά, δεν βρέθηκε ούτε ένα σώμα ανάμεσα στα θαυμαστά καλοδιατηρημένα απομεινάρια της πόλης.

Τετάρτη 25 Σεπτεμβρίου 2013

Ο Κούρος της Αναβύσσου, ένα όμορφο, εξελιγμένο, μνημειακό γλυπτό

Ο ανακτορικός κόσμος καταρρέει και ο  Μυκηναϊκός πολιτισμός δύει. Ακολουθούν οι «σκοτεινοί» αιώνες που τους διαδέχονται οι Γεωμετρικοί Χρόνοι. Η Ελλάδα έχει απομονωθεί. Ανακάμπτει, όμως, και σφυρηλατούνται εκ νέου οι πολιτιστικοί δεσμοί της με τους γείτονες της Ανατολής αλλά και της Δύσης. Είναι πλέον η περίοδος της ανάπτυξης των διαφόρων πόλεων- κρατών που συνεπάγεται την απαρχή πολιτειακών διαδικασιών, την ανάδειξη της πολιτιστικής τους ταυτότητας και, τέλος, την επέκτασή τους με τους αποικισμούς και την ταυτόχρονη ανάδυση νέων κοινωνικών τάξεων που πλουτίζουν από το εμπόριο. 
Η επινόηση και η διάδοση του αλφαβήτου σε συνδυασμό με την οικονομική ανάπτυξη, την επίσημη πλέον θρησκεία και το οπλικό σύστημα της χώρας, προσδιορίζουν την εθνική συνείδηση και την πανελλήνια ενότητα των πολιτών. Μέσα από μια ανθρωποκεντρική θεώρηση οι τέχνες θα συμβαδίσουν με τη λυρική ποίηση, το δράμα και τις νέες ιδέες της φιλοσοφίας των Ιώνων και των Πυθαγορείων. Δεσπόζει η μνημειακή ναοδομία, η οποία εκφράζει την ιερότητα της πόλης.
Κατά την αρχαϊκή εποχή, λοιπόν, εμφανίζονται τα πρώτα δείγματα μνημειακής γλυπτικής, τα λεγόμενα «δαιδαλικά» γλυπτά, τα οποία αντικατοπτρίζουν έντονη θρησκευτικότητα. Ως συνέχεια αυτών φέρονται οι ολόγυμνοι Κούροι και οι ενδεδυμένες Κόρες που, με την άκαμπτη μετωπική στάση τους, μιμούμενοι τα αιγυπτιακά αγάλματα, παριστάνουν θνητούς και αθάνατους στο άνθος της νεότητάς τους. Βαθμιαία, ωστόσο, μεταστοιχειώνονται σε καθαρά ελληνικό ύφος και διακρίνονται για τη στέρεη, γεωμετρική και δυναμική απόδοση των όγκων και τη λανθάνουσα κίνηση. Κύριο μέλημα των καλλιτεχνών είναι η ωραιοποίησή τους, κινούμενοι σε μια ανθρωπόμορφη και φυσιοκρατική αντίληψη.  

Τετάρτη 11 Σεπτεμβρίου 2013

Ελευσίνια Μυστήρια – Εκάς οι βέβηλοι

Τα πιο φημισμένα αλλά και πιο μακρόβια μυστήρια του αρχαίου κόσμου. Τελούνταν στην Ελευσίνα, σε ένα επίσημο ιερό πανελλήνιας ακτινοβολίας, το οποίο βρισκόταν υπό τον αυστηρό έλεγχο του αθηναϊκού κράτους.
Η καταγωγή τους έχει τις ρίζες της στο προϊστορικό παρελθόν, παρότι η έρευνα την έχει συνδέσει κατά καιρούς κατά το πλείστον με την Αίγυπτο, αλλά και την Κρήτη, τη Θεσσαλία και τη Θράκη. Η οργανωμένη τέλεσή τους και η αναδιοργάνωσή τους παρατηρείται στις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. Η ιερουργία τους ήταν αποκλειστικό προνόμιο των δύο ιερατικών γενών της Ελευσίνας, τους Ευμολπίδες (αοιδοί των ευεργετικών μολπών)  και τους Κήρυκες.
Οι γνώσεις μας λιγοστές για τα Μυστήρια αυτά, παρά την ευρεία εξάπλωσή τους σε όλον τον ελληνικό κόσμο και τον μεγάλο αριθμό των πιστών τους. Αφ’ ενός η σιωπή που επέβαλαν οι ιερείς στους μύστες, αφ’ ετέρου ο χαρακτήρας της διδασκαλίας που μεταδιδόταν μόνο προφορικά, μας περιορίζουν εξαιρετικά. Η απόλυτη μυστικότητα τηρείτο με μεγάλο σεβασμό και έχουμε μάλιστα κάποιες σπάνιες περιπτώσεις παραβατών οι οποίοι τιμωρήθηκαν αυστηρά. Όπως ο Αλκιβιάδης, που θεωρήθηκε βέβηλος επειδή κατηγορήθηκε ότι όντας σε κατάσταση μέθης μιμήθηκε τους απόκρυφους χορούς μπροστά σε αμύητους, ή ο Αισχύλος που και αυτός κατηγορήθηκε ότι αποκάλυπτε στις τραγωδίες του απόρρητα των μυστηρίων, αλλά απαλλάχθηκε.

Δευτέρα 24 Ιουνίου 2013

Οι Μινωίτες: ήταν Ευρωπαίοι και οι Κρητικοί είναι απόγονοί τους

Η εικόνα της μινωικής Κρήτης είναι ένας κόσμος μοναδικός, ένας πολυσύνθετος νησιώτικος πολιτισμός, αναμφίβολα πρωτότυπος, αστραφτερός, με ένα συστηματικά επεκταμένο εμπόριο διεθνούς ακτινοβολίας. Ένας εκλεπτυσμένος πολιτισμός, απαλλαγμένος από αγωνίες, που άνθησε μέσα σε ένα ειρηνικό κλίμα. Η Κρήτη μας θαμπώνει και μας γοητεύει, αλλά μας απογοητεύει συνάμα γιατί είναι πλήρης αινιγμάτων. Μας διαφεύγουν τόσα πολλά για τη δομή αυτής της λαμπρής εποχής…
Το βέβαιο είναι πάντως ότι οι Μινωίτες δημιούργησαν τον πρώτο μεγάλο πολιτισμό του Αιγαίου, και επομένως ολόκληρης της Ευρώπης. Οι εκτεταμένες ανασκαφές του αρχαιολόγου  σερ Άρθουρ Έβανς αποκάλυψαν τα ανάκτορα, τις πινακίδες Γραμμικής Α και Β και τον πολιτισμό των Μινωιτών, όπως τους ονόμασε ο ίδιος. Ποια ήταν όμως η προέλευση αυτού του τόσο προηγμένου πολιτισμού; Ο Έβανς εντυπωσιάζεται με τα ευρήματα και του είναι αδύνατον  να δεχθεί ότι είναι αποτέλεσμα μιας τοπικής εξελικτικής διαδικασίας.   Η εξήγηση λοιπόν που δίνει είναι ότι οι Μινωίτες δεν μπορεί παρά να είναι απόγονοι των Αιγυπτίων, να έχουν δηλαδή καταγωγή από το Δέλτα του Νείλου.  Και υποστηρίζει ότι είχαν καταφύγει στην Κρήτη πριν από περίπου 5.000 χρόνια διωγμένοι πιθανώς από κάποιον βασιλιά.
Έτσι, οι ερευνητές διχάσθηκαν. Και συνέχισαν οι περισσότεροι να συμφωνούν μαζί του ως σήμερα, χωρίς να λείπουν φυσικά και πολλές άλλες προτάσεις. Αυτά έχουν γραφεί στα βιβλία μας και αυτή ήταν η επικρατούσα ως τώρα άποψη.


Τρίτη 28 Μαΐου 2013

Εγχειρήσεις στην αρχαία Ελλάδα

ΑΡΧΑΝΕΣ

Ένα εύρημα από  τις Αρχάνες της Κρήτης ανατρέπει τα όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για το επίπεδο της Ιατρικής στην αρχαία Ελλάδα. Πρόκειται για ένα μινωικό κρανίο με επουλωμένα σημάδια εξόστωσης. Το γεγονός ότι τα σημάδια έχουν επουλωθεί αποδεικνύει ότι ο ασθενής επέζησε της εγχειρήσεως . Αυτό το εύρημα ήρθε να επιβεβαιώσει όσους πίστευαν ότι στην αρχαία Ελλάδα η Ιατρική και η χειρουργική επιστήμη ήταν ανεπτυγμένες σε πολύ μεγάλο βαθμό. Δυστυχώς, ένα μεγάλο φάσμα παραγόντων (όπως οι λαθρανασκαφές, ή έλλειψη έρευνας και επισταμένης μελέτης στα ήδη υπάρχοντα ευρήματα, τα ελάχιστα διασωθέντα σχετικά κείμενα κ.λπ., ακόμη, ο όρκος σιωπής που έδιναν οι ασθενείς που θεραπεύονταν από τα κατά τόπους Ασκληπιεία, έχουν σημαντικό μερίδιο ευθύνης στη μέχρι πρότινος υποτίμηση του επιπέδου της αρχαίας ιατρικής των προγόνων μας.




Μινωικό κρανίο από τις Αρχάνες της Κρήτης. Στα βρεγματικά του οστά διακρίνονται (επουλωμένα) σημάδια εξόστωσης, τα οποία οφείλονται σε αρχαία χειρουργική επέμβαση.(Φωτ. από το Μουσείο του Σπηλαίου Πετραλώνων Χαλκιδικής)




Τρίτη 2 Απριλίου 2013

Πώς σώθηκαν από τους Γερμανούς οι θησαυροί του Μουσείου

Τα θαμμένα αγάλματα 
του πολέμου
Επί έξι μήνες πριν από την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα μια ομάδα από εργάτες και αρχαιολόγους έσκαβε τα δάπεδα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου για να θάψει εκεί ό,τι πολυτιμότερο έχει η Αθήνα: τους κούρους και τις ληκύθους της. 

Την Κυριακή 27 Απριλίου 1941 τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής κατέλαβαν την Αθήνα. Την επομένη, νωρίς το πρωί, οι Γερμανοί αξιωματικοί που ανέβηκαν με φόρα τα μαρμάρινα σκαλιά του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου διαπίστωσαν με έκπληξη ότι παραλάμβαναν ένα κτίριο άδειο. Δεν βρήκαν πουθενά ούτε ίχνος από τα χιλιάδες πολύτιμα εκθέματα που κοσμούσαν το μεγαλύτερο μουσείο της χώρας τα προηγούμενα 60 χρόνια της λειτουργίας του. Αντί για αγάλματα, στέκονταν μπροστά τους παγωμένοι και ανέκφραστοι οι λιγοστοί αρχαιολόγοι και οι φύλακες που είχαν βάρδια εκείνη την ώρα. Στις επίμονες ερωτήσεις τους, εκείνοι απάντησαν σιβυλλικά, ότι τα αρχαία είναι εκεί όπου όλοι γνωρίζουν, κάτω από τη γη.

Δευτέρα 4 Μαρτίου 2013

Το «νανο-χώμα» των αρχαίων Ελλήνων


Αποκαλύπτεται ότι τα αγγεία της Αττικής είχαν ιδιότητες νανοϋλικού και μελετώνται από τη... NASA!

Υπάρχει τίποτε πιο ταπεινό από το χώμα; Και όμως, ακόμη και τα πιο ταπεινά πράγματα, αν κάποιος τα αξιοποιήσει σωστά, μπορούν να γίνουν όχι μόνο πολύτιμα αλλά και προσοδοφόρα.  Οι αρχαίοι κεραμείς της Αθήνας πήραν το κοινό χώμα της Αττικής στα χέρια τους και το μετέτρεψαν σε πραγματικό χρυσάφι, αφού τα αγγεία τους μονοπώλησαν τις διεθνείς αγορές της εποχής τους. Το μετέτρεψαν επίσης σε ένα σπάνιο υλικό. Το περίφημο μελανό υάλωμα των αττικών αγγείων, αυτό που πολλοί προσπάθησαν αλλά κανένας δεν κατόρθωσε να μιμηθεί, είναι στην ουσία ένα νανοϋλικό με ιδιαίτερες χημικές και μηχανικές ιδιότητες. Τέτοιες ώστε πρόσφατα προσείλκυσε το ενδιαφέρον της NASA η οποία αναζητεί στη σύστασή του μυστικά για να βελτιώσει τη μόνωση των διαστημοπλοίων της.
Κάποτε, γράφει ο Ηρόδοτος, ένα καράβι έφυγε φορτωμένο με εμπορεύματα από την Ελλάδα και, αφού έφθασε ως την Ισπανία, γύρισε πίσω με «τζίρο» χίλιες φορές την αξία του φορτίου του. Ακόμη και αν αυτός ήταν ένας «αστικός μύθος» της αρχαιότητας, το βέβαιο είναι ότι για μεγάλο διάστημα υπήρξε ένα εξαγωγικό προϊόν το οποίο μπορούσε να «πιάσει» υπέρογκες τιμές φέρνοντας μεγάλα κέρδη στους εμπόρους, αλλά και στους δημιουργούς του: τα ερυθρόμορφα αττικά αγγεία. Επί τρεις ολόκληρους αιώνες έκαναν θραύση –αν αυτή η έκφραση μπορεί να επιτραπεί για ένα τέτοιο υλικό- στις ξένες αγορές, μετατρέποντας κυριολεκτικά το χώμα σε χρυσάφι και χαρίζοντας στην Αθήνα ένα ασυναγώνιστο μονοπώλιο στον τότε γνωστό της κόσμο.

Δευτέρα 5 Νοεμβρίου 2012

Οι τοιχογραφίες στη μυκηναϊκή μεγάλη ζωγραφική


Τοιχογραφία Τίρυνθας.
Δύο κυρίες της Αυλής πάνω σε άρμα.
Ο Μυκηναϊκός πολιτισμός έφθασε στην ωριμότητά του και πέτυχε τη μεγαλύτερη εξάπλωσή του κατά την περίοδο που επακολούθησε την πτώση της Κνωσού. Η εποχή αυτή, με τα μινωικά πρότυπα πλήρως αφομοιωμένα και μεταπλασμένα, είναι η κατ’ εξοχήν Μυκηναϊκή «Ανακτορική περίοδος».  
Η τέχνη της μυκηναϊκής τοιχογραφίας είναι βασικά επηρεασμένη από τη μινωική. Ειδικότερα, λόγω της μεγάλης αντιστοιχίας του συνόλου της ζωγραφικής έχει διατυπωθεί και η άποψη ότι Μινωίτες τεχνίτες δίδαξαν τη μεγάλη ζωγραφική στην ηπειρωτική Ελλάδα.  Η θεματολογία της όμως ανταποκρίνεται περισσότερο στις καλλιτεχνικές απαιτήσεις της ηπειρωτικής  χώρας, αναδεικνύοντας σαφέστερα το ήθος της μυκηναϊκής αριστοκρατίας. Το θεματολόγιο των Μυκηναίων παρουσιάζει μια σαφή κυρίως διαφοροποίηση κατά τον 13ο αιώνα προσλαμβάνοντας έναν χαρακτήρα περισσότερο στρατιωτικό ή τουλάχιστον λιγότερο φυσιολατρικό. 
Οι τοιχογραφίες, ζωγραφισμένες σε ασβεστοκονίαμα, διακοσμούσαν και εδώ, όπως και στην Κρήτη, τα ανάκτορα και τις πλουσιότερες ιδιωτικές κατοικίες. Οι επιφάνειες των τοίχων ήταν διακοσμημένες στο κάτω μέρος τους με πλατιές ταινίες, μονόχρωμες ή με διάφορα σχέδια  που απομιμούνταν την ορθομαρμάρωση. Τα περισσότερα, κατά τις ανασκαφές, βρέθηκαν αποκολλημένα και πεσμένα σε διάφορα σημεία. Χωρίς όμως να είναι δύσκολος ο προσδιορισμός της αρχικής τους θέσης. Επάνω από το πλαίσιο  αυτό υπήρχαν οι κυρίως παραστάσεις, που διακρίνονται σε δύο θεματικές κατηγορίες.

Τρίτη 16 Οκτωβρίου 2012

Καιάδας – ο μύθος και η αλήθεια


Στο σχολείο μαθαίναμε ότι οι αρχαίοι Σπαρτιάτες σε ένα χάσμα του Ταϋγέτου –τον λεγόμενο Καιάδα– έριχναν τους εγκληματίες, τους αιχμαλώτους πολέμου, τους ιερόσυλους, τους προδότες (υπάρχουν αφηγήσεις στον Παυσανία αλλά και στον Θουκυδίδη) και κάτι που μας ακουγόταν πολύ μακάβριο και σε έκανε να αναρριγείς – τα ασθενικά μη αρτιμελή παιδιά τους, που δεν ήταν ικανά να συμμετέχουν στα κοινά και στον πόλεμο, χωρίς ωστόσο να τεκμηριώνεται  από πουθενά αυτή η μυθοπλασία. Οι εκτεταμένες όμως έρευνες που ξεκίνησαν το 1983 εντόπισαν κατ’ αρχήν τον χώρο, που βρίσκεται στην περιοχή μεταξύ του Μιστρά και του Παρορίου, στο δυτικό άκρο του χωριού Τρύπη. Και κατά δεύτερον απέρριψαν μετ’ επιτάσεως τον θρύλο ότι ήταν παράλληλα και αποθετήριο καχεκτικών τέκνων των Σπαρτιατών.  Ο διευθυντής του Ανθρωπολογικού Μουσείου του Πανεπιστημίου Αθηνών Θεόδωρος Πίτσιος, ο οποίος συμμετείχε στις έρευνες που διεξήχθησαν από πολλούς επιστημονικούς τομείς, φέρνει στο φως τα σημαντικά στοιχεία που αποκαλύφθηκαν και τα οποία έχουν δημοσιευθεί στην παγκόσμια επιστημονική κοινότητα.
Χωρίς παρεμβολές, συγκεντρώσαμε αποσπάσματα με την ουσία των λεγομένων από μια συνέντευξή του και θα αφήσουμε τον καθηγητή να μας τα πει εκείνος.  

Κυριακή 9 Σεπτεμβρίου 2012

Ζωγραφική και ψηφιδωτά στα ελληνιστικά χρόνια

Λεπτομέρεια από την «Αρπαγή»
Η γνώση μας για τη ζωγραφική στην ελληνιστική περίοδο, όπως και στις προηγούμενες, είναι αρκετά περιορισμένη, διότι δεν έχουν διασωθεί εικόνες. Έχουμε όμως περιοχές του ελληνιστικού κόσμου οι οποίες μας έχουν δώσει σπουδαία αρχαιολογικά ευρήματα που μας επιτρέπουν να τη μελετήσουμε.
Από τη Μακεδονία του ύστερου 4ου αι. π.Χ. σώζονται σημαντικά ζωγραφικά έργα που άλλαξαν την εικόνα που είχαμε σχηματίσει για τη ζωγραφική αυτής της περιόδου. Πρόκειται για τοιχογραφίες που διακοσμούσαν τους μακεδονικούς τάφους, οι οποίοι έχουν τη μορφή κτισμάτων, με αρχιτεκτονική διαρρύθμιση και διακόσμηση στο εσωτερικό και στο εξωτερικό τους. Οι βασιλικοί τάφοι της Βεργίνας έχουν συνδεθεί με τη δυναστεία του Φιλίππου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου από τον μεγάλο αρχαιολόγο Μανόλη Ανδρόνικο, που έκανε τις ανασκαφές και ταύτισε τον «Τάφο Β» με τον τάφο του Φιλίππου Β’, πατέρα του Αλεξάνδρου.
Στα εκπληκτικά ευρήματα που εκτίθενται στο Μουσείο της Βεργίνας, που πρέπει κανείς οπωσδήποτε να επισκεφθεί, οι τοιχογραφίες, έργα πιθανότατα ονομαστών ζωγράφων και από την κυρίως Ελλάδα, ρίχνουν φως στις κατακτήσεις της ζωγραφικής κατά την ύστερη κλασική και πρώιμη ελληνιστική περίοδο.

Δευτέρα 16 Ιουλίου 2012

Το Θέατρο της Επιδαύρου και η Θόλος

Το Ασκληπιείο της Επιδαύρου ήταν το πιο φημισμένο από όλα τα θεραπευτικά κέντρα της αρχαίας Ελλάδας, λόγω των πολλών και σοβαρών ασθενειών που ιάθηκαν εκεί. Σώρευε ασθενείς από όλη την Ελλάδα αλλά και από τη μεσογειακή λεκάνη. Η έκτασή του ήταν πολύ μεγάλη και διέθετε ξενώνες, γυμναστήριο, στάδιο και το περίφημο θέατρο.
Το θέατρο της Επιδαύρου
Το πιο διάσημο θέατρο της ελληνικής αρχαιότητας, έργο του αρχιτέκτονα Πολύκλειτου του Νεότερου, κατασκευάστηκε στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ., όπως μας πληροφορεί ο περιηγητής Παυσανίας.
Είναι κτισμένο στην ΒΔ πλαγιά του Κυνορτίου όρους  και φημίζεται για τις ιδεώδεις αναλογίες του, την τέλεια ακουστική του και την αρμονική του ένταξη στο φυσικό τοπίο.

Πέμπτη 17 Μαΐου 2012

Ο ναός του Διός στην Ολυμπία

Ο ναός του Διός
Όλοι οι κίονες είναι πεσμένοι από σεισμό που έγινε τον 6ο π.Χ. αιώνα
και κατέστρεψε το ιερό
Το ιερό του Ολυμπίου Διός ήταν στην αρχαιότητα ο πιο προσφιλής λατρευτικός χώρος. Αν και η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή ξεκινάει από την 3η χιλιετία π.Χ., στον 9ο αιώνα π.Χ. είναι τόπος προσέλκυσης πολλών προσκυνητών και κατά τον 8ο αιώνα πλέον η Ολυμπία ακτινοβολεί μέχρι τη Μεσοποταμία προς Ανατολάς και μέχρι την Κάτω Ιταλία και Ετρουρία προς Δυσμάς. Το έτος 776 π.Χ. ξεκινάει  πάλι η τέλεση ολυμπιακών αγώνων,  που είχαν ιδρυθεί από τον Ηρακλή, ιδρυτή και του ιερού, ο οποίος κατά την παράδοση καθιέρωσε τους αγώνες σε ανάμνηση της νίκης του επί του βασιλιά Αυγεία (Πίνδ. Ολυμπ.10). Πέρα από την περίοδο των μεγάλων αγώνων, το ιερό δεν έμενε ποτέ έρημο διότι υπήρχαν πολλά τεμένη που τελούνταν θυσίες και ο Ζευς στην Ολυμπία ήταν και θεός του πολέμου που τον ευχαριστούσαν για τις νίκες τους οι πιστοί, και μαντικός θεός ώστε λειτουργούσε μαντείο, εκεί όπου ήταν ο μεγάλος βωμός του, ενώ τα σημεία των θεών διαβάζονταν από τις φλόγες της θυσιαστήριας πυράς.
Το 600 π.Χ., προγενέστερα της κυριαρχίας των Ηλείων, είχε ανεγερθεί στους πρόποδες ο πρώτος ναός, που ήταν αφιερωμένος στην Ήρα. Η απόφαση για την ανέγερση του ναού του Διός, ως εγγυητή της δικαιοσύνης και της αξιοπρέπειας, ικανό να συμβιβάσει τις ανθρώπινες ανάγκες, όπως μας λέει ο λυρικός ποιητής Πίνδαρος (522/518-446;), φαίνεται να πάρθηκε το 476 π.Χ., έτος που είχε χαρακτήρα επινίκιο για την επιτυχή διεξαγωγή των Περσικών Πολέμων. Γνωστή μας είναι η χρονολογία αποπεράτωσής του με ακρίβεια: το 457 π.Χ., όταν νίκησαν οι Σπαρτιάτες τους Αθηναίους σε μάχη κοντά στην Τανάγρα.

Δευτέρα 20 Φεβρουαρίου 2012

Δελφοί - ο «ομφαλός»

Δελφοί. Πανοραμικά, το θέατρο,
ο Ναός του Απόλλωνα και στο βάθος
οι Φαιδριάδες
Η λατρεία στους Δελφούς υπήρχε τουλάχιστον από τους μυκηναϊκούς χρόνους – η «πετρήεσσα Πυθώ», ιερός τόπος μιας θηλυκής θεότητας, Γης ή Αθηνάς, που έδινε χρησμούς με το στόμα μιας προφήτιδας. Τους Δελφούς της μυκηναϊκής εποχής κατέστρεψαν βράχοι που κατέπεσαν μαζί με χώματα κατά το τέλος της Εποχής του Χαλκού.
Οι Δελφοί ακμάζουν πάλι κατά τον 8ο αιώνα π.Χ. και πρωτομαρτυρείται  η λατρεία του Απόλλωνα, ο οποίος εφόνευσε την Πυθώ, έναν θηλυκό δράκοντα που φύλαγε την προφητική πηγή Κασσοτίδα. Για να καθαρθεί από το μίασμα έφθασε ως την Κοιλάδα των Τεμπών και από εκεί έφερε τη δάφνη με την οποία έκτισε τον πρώτο ναό. Ο Απόλλων έδινε χρησμούς στο ιερό της Γης με το στόμα μιας Πυθίας, που καθόταν δεμένη στο «στόμιο» ενός «χάσματος γης» από το οποίο έβγαινε «πνεύμα». Οι πρώτοι ιερείς του Απόλλωνα ήταν Κρήτες από την Κνωσσό, τους οποίους ύστερα από μια θαλασσινή περιπλάνηση, οδήγησε στην Κίρρα ο θεός, μεταμφιεσμένος σε δελφίνι. Κατά τα μέσα του 8ου αι. π.Χ. οι αδελφοί Τροφώνιος και Αγαμήδης, γιοι του Εργίνου, γνωστοί και από άλλα έργα τους, έκτισαν τον πρώτο ναό με πελεκημένη πέτρα. Το Μαντείο απέκτησε μεγάλη φήμη, όχι μόνο στον ελληνικό αλλά και σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο. Πόλεις και ιδιώτες από την Ελλάδα και βάρβαροι μονάρχες έστελναν να πάρουν χρησμό και πρόσφεραν πλούσια δώρα.

Δευτέρα 13 Φεβρουαρίου 2012

Πολύχρυσες Μυκήνες

Η Πύλη των Λεόντων με το ισοδομικό σύστημα
τοιχοποιίας και το ανάγλυφο τρίγωνο των Λεόντων

(περίπου 1250 π.Χ.), πρώτο δείγμα μνημειώδους γλυπτικής
στην Ευρώπη
Έτσι ονόμαζε ο Όμηρος την πόλη που έδωσε στην εκστρατεία της Τροίας τον αρχηγό της, τον Αγαμέμνονα.
Οι Μυκήνες, που κτίστηκαν σε τρεις διαδοχικές φάσεις, περιελάμβαναν το ανάκτορο στο υψηλότερο σημείο της ακρόπολης, την περίφημη Πύλη των Λεόντων, τον ταφικό περίβολο Α, την Περσεία κρήνη, το θρησκευτικό κέντρο και πολλά άλλα κτίσματα. Είχαν συνολική έκταση 30.000 τ.μ. και αποτελούσαν το σημαντικότερο κέντρο του μυκηναϊκού πολιτισμού.
Φανταζόμαστε μια κοινωνία με εργατικό δυναμικό ικανό να διεκπεραιώσει στα λατομεία, αλλά σε κάθε κτήριο ξεχωριστά, τις εξειδικευμένες εργασίες που απαιτούνταν. Θεωρούμε απαραίτητη επίσης την ύπαρξη κάποιας κεντρικής εξουσίας, που εξασφάλιζε το πλεόνασμα για τη διαβίωση όλων εκείνων που θα ασχολούνταν με τα συγκεκριμένα έργα. Το συγκεντρωτικό σύστημα διοίκησης οδήγησε σε μια περίοδο ευμάρειας και ειρήνης, που δημιούργησε πληθυσμιακή αύξηση και πολιτισμική ομοιογένεια. Οι Μυκηναίοι είχαν εμπορικές σχέσεις, εκτός από τον αιγαιακό χώρο, με πόλεις στα παράλια της Μικράς Ασίας, της Δ. Μεσογείου (Ν. Ιταλία, Σικελία, Σαρδηνία), της Εγγύς Ανατολής και της Αιγύπτου, χωρίς ποτέ να ιδρύσουν αυτοκρατορία.

Κυριακή 11 Δεκεμβρίου 2011

Η χρήση της γραφής σε δύο κοινωνίες

Μυκηναϊκός πολιτισμός και πρώιμη πόλη-κράτος

Όταν μιλάμε για γραφή εννοούμε κυρίως τη συμβολική παράσταση διά γραπτών σημείων των φθόγγων των λέξεων. Ο άνθρωπος, αφού χρησιμοποίησε την ομιλία του επί σειρά αιώνων, αισθάνθηκε την ανάγκη καθετί λεγόμενο να το χαράξει ώστε να μένει γραμμένο, και έτσι προήλθε η γραφή, η έκφραση, δηλαδή, των ανθρώπινων διανοημάτων με σημεία ορατά πλέον.
Οι Έλληνες ανήκουν στους προνομιούχους λαούς που, χρησιμοποιώντας τη γραφή, κατάφεραν να αναπτύξουν, να διασώσουν και να διαδώσουν τον λαμπρό πολιτισμό που δημιούργησαν. ΗΟΣ ΝΥΝ ΟΡΧΕΣΤΟΝ ΠΑΝΤΟΝ ΑΤΑΛΟΤΑΤΑ ΠΑΙΖΕΙ, ΤΟΤΟ ΔΕΚΑΝ ΜΙΝ  (Όποιος από τους ορχηστές χορεύει απαλότερα σ’ αυτόν να δοθεί) γράφει η «οινοχόη του Διπύλου», μαρτυρώντας την αρχαιότερη ελληνική γραφή, χαραγμένη σε πήλινο αγγείο.
Θα επιχειρήσουμε να τοποθετήσουμε τη γραφή στις δύο κοινωνίες, του μυκηναϊκού κόσμου και της πρώιμης πόλης-κράτους, και να αναλύσουμε τον διαφορετικό τρόπο χρήσης της και τις ανάγκες που εξυπηρετούσε.

Τρίτη 29 Νοεμβρίου 2011

Θήρα - Προϊστορικό μουσείο

Η Ύστερη Εποχή του Χαλκού είναι εποχή ακμής, κατά την οποία η ακτινοβολία του μινωικού πολιτισμού θα αφήσει τα ίχνη της έντονα στους πολιτισμούς του Αιγαίου. Η έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας σκέπασε την προϊστορική πόλη του Ακρωτηρίου, που ανέσκαψε και αποκάλυψε το 1967 ο Σπύρος Μαρινάτος.
Το παχύ στρώμα τέφρας που κάλυψε τα ερείπια του οικισμού διατήρησε σχεδόν ανέπαφα κτήρια με όλη την οικοσκευή άθικτη στη θέση της, με θαυμάσιες τοιχογραφίες, τα δάπεδα με τους πίθους για την αποθήκευση των αγαθών και άλλα αντικείμενα που βρέθηκαν επί τόπου, όπως τα εγκατέλειψαν ακριβώς οι κάτοικοι στην προσπάθειά τους να σωθούν από την έκρηξη.
Ένα εντυπωσιακό παράδειγμα της τέχνης της τοιχογραφίας εκείνη την περίοδο είναι η «Τοιχογραφία της Άνοιξης», Συγκρότημα Δ, από το Ακρωτήρι, με θέμα από τη φύση και πολύ καλά διατηρημένο.

Ο ζωγράφος εδώ εναλλάσσει ερυθρό, μπλε και κίτρινο χρώμα θέλοντας να αποδώσει τους ηφαιστιογενείς βράχους της Θήρας.
 Σε αυτούς τους βράχους φυτρώνουν κόκκινα κρίνα σε συστάδες, με κίτρινους μίσχους που πάλλονται με το φύσημα του ανέμου.

Πάνω από όλα αυτά πετούν χελιδόνια (αρχή άνοιξης) με χάρη και ελευθερία. Άλλο χελιδόνι απεικονίζεται εν πτήσει, άλλο την ώρα ακριβώς που στρίβει από τα κρίνα, και δύο τη στιγμή του ζευγαρώματος.




Προϊστορικό μουσείο της Θήρας
 
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...