Η Αρκαδία ως ιδεατός τόπος

Ο Παν με τον Δάφνι, ήρωα
των ποιμένων και μυθικό δημιουργό
της βουκολικής ποίησης

Η ιστορία της Αρκαδίας χάνεται στην αχλύ του μύθου.  Έφτιαξε τον δικό της μυθολογικό κύκλο, εκεί γεννήθηκαν οι θεοί και εκεί ήταν οι ιεροί και λατρευτικοί της τόποι. Εκεί ο τραγοπόδαρος Παν, προστάτης των ποιμένων και των βοσκών, περνούσε τις ώρες του παίζοντας τον αυλό ή τη σύριγγα. Οι ορφικοί και οι στωικοί τον ανέδειξαν ως θεό του σύμπαντος και προσωποποίηση των δυνάμεων της φύσης.

 Το όνομά της Αρκαδίας δεν έπαψε να είναι ζωντανό γιατί διατηρήθηκε στα βάθη των αιώνων ως μια ουτοπία, μια κοσμοθέαση.  Πηγή έμπνευσης λογοτεχνικών, φιλοσοφικών, καλλιτεχνικών πνευμάτων και ρευμάτων, υπήρξε γι’ αυτούς τόπος φανταστικός, ένα πρότυπο βουκολικής ζωής, μέσα σε απαράμιλλα τοπία, ποιητικούς διαγωνισμούς, έρωτα και μουσική, και μοτίβο τη συμμετοχή της φύσης στη ζωή των ανθρώπων, μια αναλογία ανάμεσα στη φύση και στον ίδιο τον άνθρωπο. 

Αν ανατρέξουμε στην ακμή της ελληνιστικής εποχής θα συναντήσουμε εκεί τον δημιουργό της βουκολικής ποίησης. Είναι ο  Θεόκριτος με τα ειδύλλιά του «ο των βουκολικών ποιητής».  Η ποίηση αυτή είναι ένα μεταεπικό είδος, που επιχωριάζει σίγουρα στη Σικελία και ο Ντόβερ θεωρεί ότι έχει σχέση με τα λαϊκά τραγούδια της. Ωστόσο, άλλες θεωρίες ανιχνεύουν τις αρχές της στα λατρευτικά δρώμενα της Σικελίας και της Πελοποννήσου.

Οι τοιχογραφίες στη μυκηναϊκή μεγάλη ζωγραφική

Τοιχογραφία Τίρυνθας.
Δύο κυρίες της Αυλής πάνω σε άρμα.

Ο Μυκηναϊκός πολιτισμός έφθασε στην ωριμότητά του και πέτυχε τη μεγαλύτερη εξάπλωσή του κατά την περίοδο που επακολούθησε την πτώση της Κνωσού. Η εποχή αυτή, με τα μινωικά πρότυπα πλήρως αφομοιωμένα και μεταπλασμένα, είναι η κατ’ εξοχήν Μυκηναϊκή «Ανακτορική περίοδος».  

Η τέχνη της μυκηναϊκής τοιχογραφίας είναι βασικά επηρεασμένη από τη μινωική. Ειδικότερα, λόγω της μεγάλης αντιστοιχίας του συνόλου της ζωγραφικής έχει διατυπωθεί και η άποψη ότι Μινωίτες τεχνίτες δίδαξαν τη μεγάλη ζωγραφική στην ηπειρωτική Ελλάδα.  Η θεματολογία της όμως ανταποκρίνεται περισσότερο στις καλλιτεχνικές απαιτήσεις της ηπειρωτικής  χώρας, αναδεικνύοντας σαφέστερα το ήθος της μυκηναϊκής αριστοκρατίας. Το θεματολόγιο των Μυκηναίων παρουσιάζει μια σαφή κυρίως διαφοροποίηση κατά τον 13ο αιώνα προσλαμβάνοντας έναν χαρακτήρα περισσότερο στρατιωτικό ή τουλάχιστον λιγότερο φυσιολατρικό. 

Οι τοιχογραφίες, ζωγραφισμένες σε ασβεστοκονίαμα, διακοσμούσαν και εδώ, όπως και στην Κρήτη, τα ανάκτορα και τις πλουσιότερες ιδιωτικές κατοικίες. Οι επιφάνειες των τοίχων ήταν διακοσμημένες στο κάτω μέρος τους με πλατιές ταινίες, μονόχρωμες ή με διάφορα σχέδια  που απομιμούνταν την ορθομαρμάρωση. Τα περισσότερα, κατά τις ανασκαφές, βρέθηκαν αποκολλημένα και πεσμένα σε διάφορα σημεία. Χωρίς όμως να είναι δύσκολος ο προσδιορισμός της αρχικής τους θέσης. Επάνω από το πλαίσιο  αυτό υπήρχαν οι κυρίως παραστάσεις, που διακρίνονται σε δύο θεματικές κατηγορίες.

Ο πολύτιμος χρόνος των ωρίμων

του Μάριο Αντράντε

(Βραζιλιάνος ποιητής, συγγραφέας,

δοκιμιογράφος και μουσικολόγος)

  

 Μέτρησα τα χρόνια μου και συνειδητοποίησα ότι μου 

υπολείπεται λιγότερος  χρόνος ζωής από ό,τι έχω ζήσει έως τώρα...

  

Αισθάνομαι όπως αυτό το παιδάκι που κέρδισε μια σακούλα 

καραμέλες: τις πρώτες τις καταβρόχθισε με λαιμαργία αλλά όταν 

παρατήρησε ότι του απέμεναν λίγες, άρχισε να τις  γεύεται με βαθιά απόλαυση.

  

Δεν έχω πια χρόνο για ατέρμονες συγκεντρώσεις όπου 

συζητούνται καταστατικά, νόρμες, διαδικασίες και εσωτερικοί

κανονισμοί, γνωρίζοντας ότι δεν θα καταλήξει κανείς πουθενά.

  

Δεν έχω πια χρόνο για να  ανέχομαι παράλογους ανθρώπους που 

παρά τη χρονολογική τους  ηλικία δεν  έχουν μεγαλώσει.

  

Δεν έχω πια χρόνο για να λογομαχώ με μετριότητες.

Ομήρου παρομοιώσεις

Όμηρος. Ο αρχηγέτης της επικής ποίησης, μιας πολύ καθαρής μορφής τέχνης, μέγιστος διδάσκαλος τόσο της αρχαιότητας όσο και του νεότερου κόσμου. Η έξοχη ποίησή του ξετυλίγεται σε έκταση 27.000 στίχων ανώνυμα – δεν αναφέρει πουθενά το όνομά του και ό,τι έχει σχέση με οτιδήποτε προσωπικό ή γεγονότα της εποχής του. Σε ένα αυτοτελές κείμενο ο ποιητής της Ιλιάδος και της Οδύσσειας περιγράφει τις περιπέτειες δοξασμένων ηρώων του παρελθόντος, ενώ το δακτυλικό εξάμετρο με την αυστηρή αλλά, εν τέλει, εύκαμπτη δομή του αποτελεί το ρυθμικό περίβλημα του έπους, στο οποίο στέκεται με σεβασμό και δέος.
Με σκοπό να εντρυφήσουμε πιο επισταμένα στην τεχνική του, είπαμε να ξεκινήσουμε εστιάζοντας σε ένα μέρος της, που καθιστά πρόδηλη την ύψιστη ποιητική του δεινότητα. Είναι οι θαυμάσιες παρομοιώσεις του. Ένα ιδιαίτερα μεγάλο κεφάλαιο και ένας ισχυρός τρόπος ενάργειας, ιδίως στην περιγραφή των καταστάσεων, εννοώντας τους αφηγηματικούς τρόπους και τα μέσα που όριζαν την ομηρική ποιητική. Είναι αυτός που τις πρωτοδίδαξε στον έντεχνο λόγο και που φυσικά τις χρησιμοποιεί σε μεγάλη έκταση.

1940 – Η ένδοξη επέτειος με ψήγματα ποίησης

28 Οκτωβρίου 1940, 3 το πρωί, ο Γκράτσι επισκέπτεται τον Μεταξά στην οικία του και του παραδίδει τελεσίγραφο για την απόσυρση των ελληνικών στρατευμάτων από την ελληνοαλβανική μεθόριο για να εισέλθουν οι ιταλικές δυνάμεις στον ελληνικό χώρο. Ο Μεταξάς απορρίπτει το τελεσίγραφο, διατάσσεται γενική επιστράτευση και όλες οι ελληνικές δυνάμεις κινούνται προς τα σύνορα.

Το έκτακτο ανακοινωθέν του ραδιοφωνικού σταθμού Αθηνών
για το ξεκίνημα των εχθροπραξιών με την Ιταλία του Μουσολινι

Έτσι θα ανοίξει ένα κεφάλαιο από τα λαμπρότερα της ελληνικής Ιστορίας, για το οποίο μπορούμε να υπερηφανευόμαστε. Αρχίζει στα βουνά της Ηπείρου με μια νικηφόρα ελληνική αντίσταση υπό τις πιο αντίξοες συνθήκες, με ακριβό φόρο αίματος, το οποίο καταρρίπτει τους μύθους του φασιστικού ολοκληρωτισμού, αναδεικνύοντας την ακατάβλητη δύναμη ενός λαού να υπερασπίσει την εθνική του ελευθερία, να προασπίσει την τιμή και την ανεξαρτησία του με πίστη και συνέπεια.

Καιάδας – ο μύθος και η αλήθεια

Στο σχολείο μαθαίναμε ότι οι αρχαίοι Σπαρτιάτες σε ένα χάσμα του Ταϋγέτου –τον λεγόμενο Καιάδα– έριχναν τους εγκληματίες, τους αιχμαλώτους πολέμου, τους ιερόσυλους, τους προδότες (υπάρχουν αφηγήσεις στον Παυσανία αλλά και στον Θουκυδίδη) και κάτι που μας ακουγόταν πολύ μακάβριο και σε έκανε να αναρριγείς – τα ασθενικά μη αρτιμελή παιδιά τους, που δεν ήταν ικανά να συμμετέχουν στα κοινά και στον πόλεμο, χωρίς ωστόσο να τεκμηριώνεται  από πουθενά αυτή η μυθοπλασία. Οι εκτεταμένες όμως έρευνες που ξεκίνησαν το 1983 εντόπισαν κατ’ αρχήν τον χώρο, που βρίσκεται στην περιοχή μεταξύ του Μιστρά και του Παρορίου, στο δυτικό άκρο του χωριού Τρύπη. Και κατά δεύτερον απέρριψαν μετ’ επιτάσεως τον θρύλο ότι ήταν παράλληλα και αποθετήριο καχεκτικών τέκνων των Σπαρτιατών.  Ο διευθυντής του Ανθρωπολογικού Μουσείου του Πανεπιστημίου Αθηνών Θεόδωρος Πίτσιος, ο οποίος συμμετείχε στις έρευνες που διεξήχθησαν από πολλούς επιστημονικούς τομείς, φέρνει στο φως τα σημαντικά στοιχεία που αποκαλύφθηκαν και τα οποία έχουν δημοσιευθεί στην παγκόσμια επιστημονική κοινότητα.

Χωρίς παρεμβολές, συγκεντρώσαμε αποσπάσματα με την ουσία των λεγομένων από μια συνέντευξή του και θα αφήσουμε τον καθηγητή να μας τα πει εκείνος.  

Μείξη μοντέρνου και κλασικού στην αρχιτεκτονική του Μεσοπολέμου

Tο ΜΤΣ στη διάρκεια κατασκευής του.
Εμφανώς  στην ταμπέλα αναγράφονται
τα ονόματα των αρχιτεκτόνων.
(φωτογραφία- αρχείο Billy Files)
 

Το «μοντέρνο κίνημα» στην αρχιτεκτονική, που θεωρήθηκε ότι πραγματοποίησε τη ρήξη με το παρελθόν, εκδηλώνεται πρώτα στην Ευρώπη, στις αρχές του 20ού αιώνα, παίρνει σημαντικές διαστάσεις περί το 1920-1930, και τότε ακριβώς είναι που πρωτοεμφανίζεται στην Ελλάδα, για να διαδοθεί ταχύτατα. Φορείς του κινήματος φυσικά είναι οι αρχιτέκτονες, κυρίως οι νέοι, μολονότι υπάρχουν, εκτός από τον ενθουσιασμό και άλλοι που διστάζουν ή φθάνουν στο σημείο απόρριψης της νέας αυτής αρχιτεκτονικής. Στη δεκαετία του 1930, όταν πρωτοεμφανίσθηκε  το «μοντέρνο κίνημα», τάσεις καταγράφηκαν σε δημόσιες και ιδιωτικές οικοδομές.

Αυτή η απότομη ρήξη, πολλές φορές, ωστόσο κρατάει δεσμούς και συγγένειες με το παρελθόν που δεν θα πάψουν να υπάρχουν. Ο εκλεκτικισμός εδώ κινείται σε ένα πνεύµα ανανέωσης, χωρίς ενιαίο ύφος, µε εκλεκτική επιλογή αρχιτεκτονικών στοιχείων, αναμειγνύοντας το κλασικό με το μοντέρνο.